މަގޭ ރިޕޯޓް: ރަނުގެ ފުރުޞަތެއް

ލިޔުނީ: އަލިފު - ސީނު

ކުރިމަތި ވަމުން މިހިރަ އަންނަނީ މަނަދޫގެ ދަރިންނަށް ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ. ރަށުގައި ވަޒީފައެއް ނުލިބިފައި ތިބި ގިނަ ޒުވާނުންތަކަކަށް ވަޒީފާ ހޯދިދާނެ ރަނގަޅު ފުރުޞަތެކެވެ. މަސްވެރިން، އެމީހުންނަށް މިހާރު ލިބޭ އާމްދަނީ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުކޮށްލެވިދާނެ އުފާވެރި މޫސުމެކެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އަމިއްލަ ރަށުގައި ތިބެގެން ދިރިއުޅުން ތަނަވަސް ކޮށްލެވިދާނެ ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ

އެތައް ދުވަސްތަކެއްގެ ދިގު އިނތިޒާރަކަށްފަހު، އަހަރެމެންގެ އަތޮޅަށްވެސް ފަތުރުވެރިކަން ތަޢާރަފް ވަނީއެވެ. މިހާރު ރިޒޯޓްތަކުގެ ވަސް އަހަރެމެންގެ ނޭފަތްތަކަށް ދުވާ ކަހަލައެވެ. އެ ރިޒޯޓްތައް މިހާރު ވަނީ ހުޅުވުމުގެ މަގުމަތީގައެވެ. މާތްﷲ އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ މާ ލަސްތަކެއް ނުވެ މި ރިޒޯޓްތައް ހުޅުވިގެންދާނެއެވެ. އަހަރެމެންގެ އަތޮޅަށް އިޤްތިޞާދީ މިފައިދާ ބޮޑު އިންގިލާބެއް އަންނަ އިރު އަހަރެމެން ތިބެންވާނީ ނިކަން ހުށިޔާރު ވެގެންނެވެ. އަހަރެމެން އަތޮޅުގެ ރިޒޯޓްތަކަށް އަހަރެމެން ނޫން ބަޔަކު އަތްގަދަ
ކުރިޔަދީގެން ނުވާނެއެވެ. އަހަރެމެން އަތޮޅަކީވެސް އާބާދީގެ ގޮތުން ދެރަ އަތޮޅެއް ނޫނެވެ

މަސްވެރިކަން ކުރާ ފަރާތްތަކަށް ވެސް މިކަމުން ވަރަށްބޮޑު މަންފާއެއް ކުރާނެކަން ޔަޤީނެވެ. އޮޑިވެރިން އެމީހުންގެ ދޯނި ފަހަރު ރިޒޯޓްތަކަށް ކުއްޔަށް ދީގެން، ހީނުކުރާވަރު ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ހޯދިދާނެއެވެ. ރަށުގައި ތިބި ގެވެހި އަންހެންވެރިންނަށް، ފަން ވިނދެގެން ރަނގަޅު އާމްދަނީއެއް ހޯދިދާނެއެވެ. އެންމެންނަށްވެސް އެނގޭނެ ފަދައިން މިހާރު ފަނުގެ އަގުވެސް ދަނީ ދުވަހަކަށްވުރެ ދުވަހެއް އުފުލެމުންނެވެ. ރަށުގައި އަތްތެރިކަމުގެ މަސައްކަތް ގިނަބަޔަކަށް ދަސްކޮށްދެން ވެއްޖެނަމަ، މިކަމުންވެސް ބޮޑު އިންގިލާބެއް ގެނުވާނެކަން ކަށަވަރެވެ

ނިކަން ހޭލާތިބެ އަޑުއަހާށެވެ. ރިޒޯޓްތަކުން ވެސް ބަލައިގަންނާނީ ވަކި ޝަރުތުތަކެއް ހަމަވާނަމައެވެ. އަހަރެމެންނަކީ، އެހެންމީހުންނަށް އިޚުތިރާމް ކުރާ ބަޔަކަށް ވާން އެބަޖެހެއެވެ. މި ސިފައަކީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ ހަމަ ކޮންމެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ވެސް ހުރުން ލާޒިމް ސިފަ އެކެވެ. ރިޒޯޓްތަކުން ބޭނުންވަނީ ކެރޭ، ޤާބިލް މީހުންނެވެ. ހީވާގި މުރާލި ޒުވާނުންނެވެ. މިހިރަ ކަންތައްތައް ފުރިހަމަ ނުވާނަމަ، މިދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވާނެއެވެ

މިއީ ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ. އަހަރެމެންގެ އަތޮޅެވެ. އަތް ދަމާލީމާ އަތް ފޯރާ ހިސާބުގައި ހުޅުވިގެންދާ ރިޒޯޓްތެކެކެވެ. ކުރިއަށް މިއޮތީ އަހަރެމެންގެ އާދައިގެ ދިރިއުޅުން ނަގާ ކޮޅަށް ޖަހާލަން ރަނގަޅު ދަނޑިވަޅެކެވެ. އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ ފުދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށް ލިބޭ ފުރުޞަތެކެވެ. ކުރިން އަހަރެމެން ޝަކުވާ ކުރީ މިކަހަލަ ފުރުޞަތުތައް އަތޮޅުގައި ނެތީމައެވެ. މިއަދު މިއޮތީ އެފުރުޞަތުތައް އަތް ފޯރާ ހިސާބުގައެވެ. ހެޔޮގޮތުގައި ބޭނުންކުރަން އެނގިއްޖެނަމަ، އަހަރެމެން ފަހަތައް ޖައްސާލެވޭނެ ދެވަނަ ބަޔަކު ނޯންނާނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަމާއި ނުވިސްނާ ފަރުވާކުޑަ ކޮށްލެވިއްޖެނަމަ، ހިތާމައިގައި ކޮޅެއްވެސް ނެތެވެ. ފަތުރުވެރިކަން އަތޮޅަށް އަޔޭ ކިޔާފައި އަހަރެމެންނަށް ''މުކޮސް'' ވެސް ނުލިބޭނެއެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: ދެވަނަ ވިސްނުމަކަށް

ލިޔުނީ: އަލިފު - ސީނު

މާތްﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެކި އިންސާނުންނަށް ވިސްނުމާއި ފިކުރު ކުރުމުގެ ބާރު ދެއްވާފައިވަނީ އެކިވަރަށެވެ. އެއްބައި މީހުންނަކީ ޢުމުރުން ކިތަންމެ މައްޗަށް ދިޔަޔަސް ވިސްނުމުގެ ބާރު ދެރަ މީހުންނެވެ. އަހަރެންގެ ވިސްނުމަކީ ޢުމުރުގެ ގޮތުންނާއި ތަޖުރިބާގެ ގޮތުން އަދި ޅަވިސްނުމެއްކަން ޚުދު އަހަރެންވެސް އެއްބަސް ވަމެވެ. އެހެންވެ މިވާހަކަ، އަހަރެން އެންމެ ފަހުން ހަށަހެޅި ރިޕޯޓަށް ކޮމެންޓް ދެއްވި ފަރާތަށް ދަންނަވާލަމެވެ. އަހަރެން އެންމެފަހުގެ ރިޕޯޓްގައި ކިޔަވާ ކުދިންގެ އަޚުލާޤް ގޯސް ވަނީ ވަކިބައެއްގެ އިހުމާލުންނޭ އެއްވެސް ހާލެއްގައި ބުނެފައެއް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން މިކަން އެޚިޔާލު ފާޅުކުރެއްވި ފަރާތަށް އޮޅިފައިވާ ކަމަށްޓަކައި ހިތާމަކުރާ ހާލުގައި ދަންނަވާލަމެވެ.

ދަރިން ނަސޯރާއިންނަށާއި، ޔަހޫދީންނަށާއި، މަޖޫސީންނަށާއި، މުނާފިގުންނަށާއި އަދި ނުވިތާކަށް ޑްރަގް ނަގާ މީހުންނަށް ހަދަނީވެސް އެކުއްޖާގެ މައިންބަފައިންނޭ ބުނެ ވާހަކަ ދައްކަމުން ދާއިރު އެއްކަލަ ކުއްޖާ މޮޅަށް ކިޔަވައިގެން ޤައުމުގެ ރައީސަށް، ނޫނީ މިނިސްޓަރަކަށް ނޫނީ އަތޮޅުވެރިއަކަށް ނޫނީ ޑިރެކްޓަރަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އެއްކަލަ ރީތި ނަން ރައްދުވަނީ ކޮން ފަރާތަކަށް ބާވައެވެ؟ ކިޔަވައިގެން ރަނގަޅު ފާހެއް ލިބިއްޖެއްޔާ އެންމެވެސް ބުނާނީ ''އެސޮރު ކިޔެވީ މިވެނި ތަނަކުންނޭ އެވެނި ސްކޫލަކުންނޭ'' މިހެންނެވެ. އެކަމަކު ގޯސްކަމެއް ކޮށްފިއްޔާ އެންމެވެސް ބުނާނީ މިވެނި މީހެއްގެ ދަރި ޑްރަގް ނަގައިފިޔޭ، ވައްކަން ކޮށްފިޔޭ މިހެންނެވެ. ގޯސްކަމެއް ކޮށްފިއްޔާ އެކަމެއްގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު މަންމަ ނޫނީ ބައްޕަގެ ނަން ކުއްޖާގެ ނަމާއި ގުޅުވާލާނެއެވެ. ކުއްޖާއަށް ދެވޭ ތަރުބިއްޔަތަކީ ހަމައެކަނި ގޭ ހަތަރު ފާރު ތެރެއިން ލިބޭ ތަރުބިއްޔަތަށް ވެގެން އަދި ކަމަކު ނުދާނެއެވެ. މައިންބަފައިންނަކީ ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު ބޮޑުކުރާ ބައެކެވެ. ކުއްޖާ ކުއްޖަކަށް ހަދަނީ އޭނާގެ އެދުރުންނެވެ. މިއީ މުސްކުޅިން ބުނާތީ އިވޭ ވާހަކަ އެކެވެ. ކުރީގެ ރިޕޯޓްގައި ކުދިންގެ އަޚުލާޤް ގޯސްވުމުގެ ހައްލަކަށް ބޭފުޅަކު އެދިފައިވާތީ ދަންނަވާލަމެވެ. މިކަމަށް އޮތް އެންމެބޮޑު ހައްލަކީ ބެލެނިވެރިންނާއި ސްކޫލްގެ މެނޭޖްމެންޓާއި ރަށުގެ ހުރިހާ ފަރާތެއްގެ އެއްބާރު ލުމެވެ. މީގެ ކުރިން މަދަރުސާއަށް ބެލެނިވެރިންގެ ފަރާތުން ލިބެމުންދިޔަ އެއްބާރު ލުމާއި، އެހީތެރިކަން މިހާރު މަދަރުސާއަކަށް ނުލިބެޔޭ އަހަރެން މިބުނަނީ ފިސާރި ކެރި ހުރެއެވެ. ކުރީގައި ސްކޫލްގެ މުބާރާތްތަކާއި ސްޕޯޓްސް މީޓް ފަދަ، ޙަރަކާތްތަށް ހިނގަމުންދާއިރު މުޅިތަން އޮންނަނީ ބެލެނިވެރިންގެ ތަރުޙީބުގެ އަޑުން ގުގުމާލާފައެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ކަމަކަށް އޭރު ބެލެނިވެރިން އުފަލާއެކު މަރުޙަބާ ކިޔައެވެ. އެއްފަހަރަކު ގްރޭޑް 7 ގެ ކުދިން ކްލާހުގައި ސަކަރާތް ޖަހާތީ، ހެނދުނުގެ ނާސްތާ ތައްޔާރު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ބެލެނިވެރިން އައިސް ކްލާސް ކައިރި ތިބި ތަން އަހަރެންވެސް ދެކުނީމެވެ.

މިއީ ހަމަ މިއަދުވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫންތޯއެވެ. ގައިމު މިއީކީ ފޫކޮޅުން ހަން ނެގުމެއް ނޫނެވެ. ކުދިން މިހާރަށްވުރެ އޭރު ތައްކަތައޭ އަހަރެން ބުނީ މިކަހަލަ އުސޫލްތަކެއް އޭރު އޮތީމައެވެ. އަދަބޭ ބުނީމާ ކޮންމެ މީހަކަށް ހީވަނީ އަދަބު ދިނުމަކީ އަނިޔާކުރުން ކަމުގައެވެ. ބޭނުންވަނީ އަނިޔާކޮށް ބުރިން ހަންނެގުމެއް ނޫނެވެ. ބޭނުންވަނީ ވިޔާނުދާކޮށް އުޅޭ ކުދިންނަށް، އެކުދިންނަށް މިއުޅެވެނީ ރަނގަޅަށް ނޫންކަން އަމިއްލައަށް ވިސްނި އެކަންކަމުން ދުރުވާނެ ފަދަ ޙިކުމަތްތެރި އަދަބު ކުދިންނަށް ދިނުމެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުންނާއި އަޚުލާޤީ ގޮތުން ކުރީ ސަފުގައި އޮތް ސްކޫލްތަކުން ބޭނުން ކުރަމުންދާ ޙިކުމަތްތެރި ގޮތްތައް އަހަރެމެންގެ ތެރެއަށް ގެންނަން އެބަޖެހެއެވެ. މިއަދު މިއޮތީ އަހަރެމެންގެ މި ވިސްނުން ދޫކޮށް ދެވަނަ ވިސްނުމަކަށް ދާންޖެހިފައެވެ.

މަގޭ ރިޕޯޓް: ނުމެ ކާނަމޭ ނުމެ ދާނަމޭ

ލިޔުނީ : އަލިފު - ސީނު

އަނެއްކާވެސް އެމް.އެލްގެ ކިޔުންތެރިންނަށް އަހުރެންގެ އައު ރިޕޯޓަކަށް މަރުޙަބާއެވެ. ނަމަވެސް މިފަހަރު ރިޕޯޓައިގެން ކުރިއަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން އެމ.އެލްގެ ބައެއް ކިޔުންތެރިންނަށް އޮޅިފައިވާ އެއްޗެއް ސާފުކޮށްލަދޭނަމެވެ. އަހުރެންގެ ލިޔުންތަކުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ އަލިފު ސީނު މި ދެ އަކުރުން ރަމްޒުކޮށްދެނީ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދެއް ނޫނެވެ. އަދި އަހަންނަކީ ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު ނޫންކަންވެސް މިފުރުޞަތުގައި ބުނެލަމެވެ.

ފާއިތުވި ގިނަ ރިޕޯޓްތަކަށް ކަޅި ހިންގާލާއިރު، އަހަންނަށް ފާހަގަކުރެވުނު އެއްކަމަކީ ގިނަ ލިޔުންތައް ކިޔަވާ ކުދިންނަށް އަމާޒުވެފައި ހުރުމެވެ. ޚުދު އަހަރެންގެ ބައެއް ލިޔުންތައްވެސް އަމާޒުވެފައި ހުރީ ހަމަ އެދާއިރާއަށެވެ. މިފަހަރުވެސް މި ގުޅުވާލަނީ މި މަޢުލޫއާއެވެ. ކިޔާވާ ކުދިންގެ އަޚްލާޤް ރަގަނޅު މިނެއްގައި ނުހިފެއްޓިގެން އުޅެނީ އެކުދިން ކުރާ ކުށްތަކަށް އެދެވޭ އަދަބު ނުދެވޭތީއޭ ގިނަބަޔަކު ބުނާ ބުނުމަށް އަހަރެން ތާއީދު ކުރަމެވެ. އަހަރުމެން ސްކޫލްގައި އުޅުނުއިރު، ސްކޫލް ކުދިން މަސްބާނަން ދިޔުން އޮންނަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. ކުދިން ވާޓަރު މަތީގައި މަސްބާނަން ތިއްބާ އެއްކަންފަތުގައި ހިފައިގެން އަތުގައި އޮތް ދޮއްޓާއި އެއްމަސް ކޮތަޅާއި އެކީ ސްކޫލަށް ގެންދިޔަތަން އަހަރެމެން ދުށީމެވެ. އަނެއްދުވަހު ގަންނާކުރައްވާ ބިރުން ދޮށިއުކާލަން ވާޓަރު މައްޗަށް ދާނެ ކުއްޖަކު ނުވެއެވެ. ސްކޫލުން މަނާކޮށްފައި އޮތް ގަޑިއެއް ގައި ކުދިންތަކެއް ބޯޅަކުޅެން އުޅެނިކޮށް ފެނިގެން، އެތިބި ކިލާ ކަންމަތީގައި ކިލާ ބަބުރުތަކެއްހެން ތިއްބާ މަދަރުސާއަށް ގެންގޮސް އަހަރުމެން ކުރިމަތީގައި އެސެންބްލީ ހޯލްގައި ބޭއްތިއްބި ތަންވެސް ދެކުނީމެވެ. އޭރު މަނާގަޑީގައި އެއްވެސް ކުއްޖަކަށް ބޯޅައެއްގައި ފައިން ޖަހާލާންވެސް ނުކެރޭނެއެވެ.

އިޖުތިމާޢީ މަރުކަޒުގައި މާލޭ ޓީވީ ދެއްކިއިރު، އެންމެ ފޯރި ނަގައި އަހަރެމެން ބަލާއުޅުނީ ''މާފުކުރާށޭ'' ޑްރާމާއެވެ. އެއްރޭ ޑްރާމާ ބަލަން ގްރޫޕް ހަދާފައި ތިއްބާ ޓީޗަރުންގެ ފައުޖެއް އައިސް ލަދުގަންނަވާލައިފައި އަހަރުމެން ގެއަށް ފޮނުވާލީ ޑްރާމާގެ އެންމެ އަސަރު ގަދަ ހިސާބަށް ދިޔަތަނާއެވެ. އޭގެ ފަހުން މާލޭ ޓީވީ ބަލަން ރޭގަނޑު އެހިސާބަށް ވައިއެޅިލަންވެސް ނުކެރެއެވެ. ކާށި ދިނީމައި ޓީވީ ބަލަން ސިނަމާއަށް ވެއްދި ދުވަސްވަރުގެ ހިތި ތަޖުރިބާވެސް އަހަރުމެން ކުރީމެވެ. މަންމަމެން ވަލުން ގެނެސްފައި ހުންނަ ކާށިކޮޅު ވަގަށް ނަގައިގެން ނޫނީ ދުވާލުދާ ހަތަރު ދަމު ވަލުގައި ހިނގައިގެން އެއްކުރާ ކާށިކޮޅު ދީފައި ޓީވީ ބަލަން ވަދެ ތިއްބައި ކިތަން ރެޔަކު ޓީޗަރުން އައިސް ފަހާލިއެވެ. ފަހުން ފަހުން ސިނަމާއަށް ދިޔުންވެސް ބޮޑު ވޭނަކަށެވެ.

އަހަރުމެން ފަސްވަނަ ކްލާހުގައި އުޅުނުއިރު، އެއްރޭ މިސްކިތުގައި ސަކަރާތްޖަހަން އުޅެނިކޮށް ޓީޗަރަކަށް ފެނިގެން އަނެއް ދުވަހު ސްކޫލަށް ދިޔަތަނާ ރިޕޯޓް ނަގައި ބަޔާނެއްގައި ސޮއިކުރުވާ ހެދިއެވެ. އެދުވަހު ސްކޫލް މިދިގިލި ގަހުން ވެއްޓިފައި އިން ދޮން މަދެއް ކްލާހުގައި އިނދެގެން ކާލި ކަމަށްޓަކައި ދޮން މަދު ކާލައިގެން ކަރުބުޑުގައިލީ ފޮނިރަހައިގެ ދެގުނަ ހިތި ރަހަ ކަރުބުޑުގައި ލައްވާލިއެވެ. މިވާހަކަތައް މިހެން ދައްކާއިރުވެސް، މިއީ އިލޮށިފައްޗާއި އެއްތެޔޮ ބުރިޔާއި ދަގަނޑު ފަތިގަނޑުގެ ޒަމާން ނޫންކަން އެނގެއެވެ. މިހާރު ކުއްޖަކު ވާޓަރު މަތީގައި މަސްބާނަން ހުއްޓައި ފެނުނަސް އެކުއްޖާ ފޮނުވާލުމުގެ ބަދަލުގައި ކޮނޑުގައި ޖަހާލައިފައި ދޭނީ ހިތްވަރާއި ސާބަހެވެ. ބުނަން މިއުޅޭ ވާހަކައަކީ އަނދަ ގޮނޑި ޖަހައިގެން ފޫކޮޅުން ހަންނަގައިގެން އަވީގައި ޑެސްކް ބޮލަށް އަރުވާފައި ބައިތިއްބައިގެން އުޅުނުއިރު، ކުދިން މާތައްކަތު ވާހަކައެވެ. މިހާރު ކުއްޖާއަށް ދެވޭ ދޭއް ނޫނީ ތިން ދުވަހުގެ ސަސްންޕެންޝަން ވެފައި އޮންނަނީ ކުއްޖާއަށް ލިބޭ ''އޮފް'' ޑޭއަކަށެވެ. ކްލާސްތަކަށް ބަރާބަރަށް ޙާޒިރުވެ އެކަމަކު އެއްޗެއް ނުކިޔަވާ ތާނގައި އެހެން ކުއްޖަކު ކިޔެވިޔަވެސް ނުދެނީއެވެ. '' ނުމެ ދާނަމެވެ. ނުމެ ކާނަމެވެ'' އެހެންނުންތޯއެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: އަހަރުމެންގެ ނަސީބު ހަމަ ގަދައި ދޯ

ލިޔުނީ: އަލިފު - ސީނު

އަހަރުމެންގެ އަތޮޅަކީ ރާއްޖެގައި އެންމެ ކޯޅުން ގިނަ އަތޮޅޭ ބުންޏަކަސް ހައިރާންވާން މީހަކު ނޫޅޭނެއެވެ. މީ އަހަރުމެންގެ ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުއްސުރެވެސް މިކަން ހިނގަމުން އަންނަ ގޮތެވެ. އަތޮޅުވެރިކަމާއި، ތަރައްޤީގެ އެހެނިހެންވެސް ކަންތަކުގެ ދަހިވެތި ކަމުގައި ފައި ވިއްދާފައި ތިބި ރަށްތައް އަދިވެސް އެތިބީ އެސަޤާފަތުގައި ހިފަހަށްޓައިގެންނެވެ. އެރަށުގައި ހުންނަ ކަހަލަ އަތޮޅު އޮފީހަކާއި، ބޮޑު ހޮސްޕިޓަލަކާއި، ރީތި މިސްކިތަކާއި މިރަށުގައިވެސް ހުންނަން ޖެހޭނެއެވެ. މިރަށުގެ އާބާދީ އެރަށަށް ވުރެ މާޑެވެ. އެހެންވީމާ އަތޮޅުވެރިކަން ކުރަން ކުފޫހަމަވަނީ މިރަށެވެ. މީ އެބައިމީހުން ދުނިޔެ އަބަދަށް ކުރަމުން އަންނަ ބަލިކަށި ދަޢުވާއެކެވެ. އަދިވެސް އެބައިމީހުން އެތިބީ މިދަޢުވާ ކާމިޔާބުވާނެ ދުވަހަކަށް ބަލަބަލައެވެ. ބުޅާ މަސްގަނޑަށް ބަލާހެން އެވެރިން އެތިބެނީ ފުރުޞަތެއް ލިބޭތޯ ހަމަ ކިރިޔަ ކިރިޔާއެވެ

ކޮންމެއަކަސް މިވެރިންގެ ރުންކުރު ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ޙަރަކާތްތަކުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަހަރުމެންގެ ލޮބުވެތި މަނަދޫ ފަސްގަނޑުން މާސިންގާ ކަނޑު ހުރަސްކޮށް އަތޮޅުވެރިކަން ހޮޅުދޫއަށް ދަތުރު ކޮށްފައިވާކަން ތާރީޚު ހެކިދެއެވެ. ނަމަވެސް ދާދި އަވަހަށް އެވެރިކަން މަނަދޫ ފަސްގަނޑަށް ވަނީ އިޔާދަ ވެފައެވެ. ޒުވާނުންގެ އުއްމީދު ކަމުގައިވާ ޒޯން 2 ގެ ސްޓޭޑިއަމް ކެނދިކުޅުދޫއަށް ގެންދިޔައީ އެމީހުންގެ ނުހަނު ބުރަ މަސައްކަތުންނެވެ. މިކަން ވެގެން ދިޔައީ އަހަރުމެން ޒުވާނުންގެ ފޮނި އުއްމީދުތައް ފުނޑު ފުނޑު ވީ ކަމަކަށެވެ. ނަމަވެސް މާތްﷲ ގެ ވާގިފުޅުން އެއްކަލަ ސްޓޭޑިއަމް އަޅާގޮތަށް ހަމަޖެހިފައި އޮތީ މަނަދޫ ފަސްގަނޑުގައެވެ. ޓީވީއެމް ބިއުރޯތައް އުފެދުމާއި ގުޅިގެން އެކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ބައެއް ރަށްރަށުން ބޮޑެތި ވަފުދު ތަކައިގެން ކަމާއިބެހޭ ފަރާތްތަކާއި ބައްދަލުކުރަމުން ގެންދިޔައެވެ. އެކަމަކު އެއްކަލަ ޓީވީ ބިއުރޯވެސް ފަހުވަގުތު އެހުރީ އަހަރުމެން ރަށުގައެވެ

ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ގެ ބްރާންޗްވެސް މަނަދޫ ފަސްގަނޑުގައި އެހުރީ ދެތިން ރަށަކުން އެ ބްރާންޗް ގެންދަން ފޫގަޅާލާފައި މަސައްކަތް ކުރަނިކޮންނެވެ. ފެން ޕްލާންޓާއި ނަރުދަމާ ނިޒާމުގެ ކަންތައްތައް އަހަރުމެން ރަށަށް ހަމަޖެހިގެން ދިޔުންވީ، އެއްކަލަ ޖައްސާލައިފައި ތިބި އާބާދީ ބޮޑު ރަށްތަކުގެ މީހުން މިކަންކަން އަތުލުމަށް ކުރަމުން ގެންދިޔަ މަސައްކަތްތަކާއި ކުރަމުންދިޔަ އުއްމީދުތައް ވަޔަށް ބުރައިގެން ދިޔަ ކަމަކަށެވެ

ކޮންމެއަކަސް މިހިރަ މިހިރަ ކަންކަމަކީ ނުފޫޒު ގަދަ ބަޔަކު އޭގެ ދަހިވެތި ކަމުގައި ރޭގަނޑާއި ދުވާލު، ވާރެޔާއި އަވީގައި، ފިންޏާއި ހޫނުގައި ދަމާ ރޮއްޖަކަށް ފޫގަޅައިގެން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނިކޮށް، އަހަރުމެންގެ ނަސީބު ގަދަކަމުން އެޔޯމެންނަށް ނުލިބި މިޔޯމެންނަށް ލިބިފައިހުރި ކުރިއެރުމާއި ތަރައްޤީއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި އަހަރުމެން ރަށްރަށުން އެބައިމިހުން ކުރި ވަރަށް މަސައްކަތް ކުރިބާއެވެ؟ މީ އަދި މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ދެއަތް އުރާލައިގެން ބޮޑުއަށީގައި އޮތިމާ ވާވަރެވެ. އަތްފައިގެ ނާރުތައް ޕުއްޕާލާފައި މިފަދަ ކަންކަމާއި އުޅެލައިފިއްޔާ އަދި ކިހާވަރެއް ވާނެބާއެވެ؟ މީހާރު މިކަމުގެ ކޮޅުމަތި ފެންނަހެން އެބަހީވެއެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: މައިސޫރުގައި މަނަދޫ ހަތަރު ޒުވާނަކު މަތީ ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރަނީ

މައިސޫރުން: ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު

އިންޑިއާގެ ބެންގަލޫރުން 145 ކިލޯ މީޓަރ ދުރުގައި އޮންނަ މައިސޫރުގައި މަނަދޫ ހަތަރު ޒުވާނަކު މަތީ ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރަމުން އެބަދެއެވެ. އެއީ މަނަދޫ ފަރިމާގޭ ޢަބްދުﷲ ރަޝީދާއި މަނަދޫ ރިވެލި އަޙްމަދު ޝުޖާޢު އާއި މަނަދޫ މުއިވިލް މަޖްދުﷲ މުޙައްމަދު ސަލީމް އަދި މަނަދޫ އަނބުގަސްދޮށުގޭ އަޙްމަދު ޝަރީފެވެ.

ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ކިޔަވަނީ އޯޕަން ޔުނިވަރސިޓީ ގައާއި އެޕްޓެކް ގައެވެ. ޢަބްދުﷲ ބެޗްލާސް ޑިގްރީ ހާސިލުކުރަނީ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ދާއިރާއިންނެވެ. އަޙްމަދު ޝުޖާޢު ކިޔަވަނީ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މައިސޫރުގެ އެސް.ޓީ ފިލޯމިނާސް ކޮލެޖްގައެވެ. އަޙްމަދު ބެޗްލާސް އޮފް ޑިގްރީ ހާސިލުކުރަނީ އާރޓްސްގެ ރޮގުންނެވެ. މަޖްދުﷲ މުޙައްމަދު ސަލީމް ވެސް ކިޔަވަނީ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މައިސޫރުގެ އެސް.ޓީ ފިލޯމިނާސް ކޮލެޖްގައެވެ. މަޖްދުﷲ ބެޗްލާސް ޑިގްރީ ހާސިލުކުރަނީ ސައިންސް ގެ ރޮގުންނެވެ. އަޙްމަދު ޝަރީފް ކިޔަވަމުން ދަނީ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް މައިސޫރުންނެވެ. އަޙްމަދު ހަދަނީ މާސްޓަރސް އިން ބިޒިނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނެވެ.

އިންޑިއާގެ ބެންގަލޫރުގައިވެސް މަނަދޫ ޒުވާނަކު ކިޔަވަމުން އެބަދެއެވެ. އެއީ މަނަދޫ ގަނދަކޯޅިމާގޭ އިސްމާޢީލް ނޫޙެވެ. އޭނާ ހަދަމުންދަނީ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ރޮނގުން ޑިޕްލޮމާއެވެ.

މަނަދޫ ގިނަ ޒުވާނުންތަކެއް ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މަތީ ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރަމުން ދިއުމަކީ މަނަދޫ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފަޚުރުވެރިވާނެ ކަމެކެވެ. އަދި އެއީ މުސްތަޤުބަލުގައި މަނަދުއަށާއި ޤައުމަށް އެކަމުގެ ފައިދާކުރާނެ ކަމެކެވެ. އަމިއްލަ ރަށާއި އާއިލާ ދޫކޮށް ބޭރު ޤައުމެއްގައި މި ކުދިން ކިޔަވަމުންދާއިރު އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަ ކުރެވުނު ކަމަކީ މި ކުދިންގެ މެދުގައި އޮތް އެކުވެރިކަމެވެ. ވަކިވަކިން ދިރިއުޅުނަސް މިކުދިން އުޅެމުންދަނީ އެއް އާއިލާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިކުދިންނަށް ތަޢުލީމީ ރޮނގުން އުޖާލާ މުސްތަޤުބަލަކަށް އެދެމެވެ.

މީގެ ކުރިންވެސް މައިސޫރުން މަނަދޫގެ ދެ ޒުވާނަކު މަތީ ތަޢުލީމް ހާސިލުކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ މަނަދޫ ވީނަސް އަޙްމަދު ނިޝާން އާއި މަނަދޫ ރިވެލި ޢަބްދުﷲ ޝުޖާޢު އެވެ. ނިޝާން ހާސިލުކުރީ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީގެ ރޮގުން ޑިޕްލޮމާއެކެވެ. ޢަބްދުﷲ ޝުޖާޢު ހާސިލުކުރީ އާރޓްސްގެ ރޮގުން ބެޗްލާރސް ޑިގްރީއެވެ.

މަގޭ ރިޕޯޓް: އާބާދީ އިތުރުވާނެ ގޮތެއް ބުނެދެން ހެއްޔެވެ؟

ލިޔުނީ - ސަމް

މަގޭ ރިޕޯޓަށް ލިޔުމަށް ފޮނުވާނުލެވި ދުވަސްކޮޅެއްވީ މަގޭ ބިޒީވެގެން ކަމުގައި ކިޔުންތެރިން ގާތު ބުނެލަން ބޭނުމެވެ. އެކުން އަނގަ ގަދަ ނުކޮށް މިފަހަރުގެ މައުލޫއާގެން ކުރިއަށް ދާނަމެވެ. ދަންނައެ، މަގޭމެންގެ މަނަދޫގައި އާބާދީއަކީ މާބޮޑު އާބާދީއެއް އޮތް ރަށެއްނޫނެވެ. މިޒަމާނުގެ ޓެކްނޮލޮޖީތައް ބޭނުންކޮށްގެން އާބާދީ ކޮންޓްރޯލް ކުރަނީއެއް ކަމެއް ނޭންގެއެވެ. މަށަށް އެނގޭ ކަމަކީ މަނަދޫގައި އާބާދީ ދަށްކަމެވެ. އާބާދީ ނެތްކަމެވެ.

އެހެންނަމަވެސް މިޒަމާނުގެ ހޯދުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އާބާދީ ބޮޑުނުކޮށް ތިބެގެން މަގޭމެންނަށް މަންޒިލް މަޤްސޫދަށް ވާސިލުވުމުގައި ހުއްޓުމެއް އަންނަކަން މަގެއަށް ހަމަގައިމުވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މަގޭ ރަށްޓެހި (ރަށުގެ ނަން އުނިކުރެވިފައި) މީހަކު އެއްދުވަހު ދެއްކި ވާހަކައެއްގައި އެމީހުން އާބާދީ ބޮޑުކުރާ ގޮތް ކިޔައިދިނެވެ. ރަށްޓެހި މީހާ ބުނީ ސަމް އޭ އަހަރެމެން ރަށުގެ އާބާދީ ލިސްޓުގައި މަރުވެފައިވާ މީހުންވެސް ވާނެޔޭ، ރަށު ކުއްޖަކު މީހަކާ އިނދެގެން ގެންނަ ބީރައްޓެހި ކުއްޖާ ވަގުތުން ރަށްވެއްސަކަށް ހަދާލާ އެއްކަލަ ލިސްޓް ބޮޑުކޮށްލާ ކަމުގައެވެ. އެވަގުތު ހިތާހިތުން ބުނެވުނެވެ. ނޫނޭވާ މި (ރަށުގެ ނަން އުނިކުރެވިފައި) މީހުންގެ ފިސާރި ކަމެއް އެބަހުރިތާއެވެ.

މަގޭ އެކުވެރި ރަހުމަތްތެރިޔާ އެހެން ބުނިފަހުން މަގޭ ދެލޮލަށް ނިދި ނުލިބެއެވެ. ހިތައްއަރަނީ މަގޭމެންގެ ރަށުގެ އާބާދީ ބޮޑު ކުރާނެގޮތެއްވޭތޯއެވެ. (ރަށުގެ ނަން އުނިކުރެވިފައި) މިހާ އެބުނިގޮތަށް މަގޭމެންގެ ރަށުގައި ރަށު ކުދިންނާ ކައިވެނިކޮށްގެން ކިތަކެއް ކުދިން އެބައުޅޭބާވައެވެ؟ އެކުދިން ކައިރިއަށް ހިނގައިގެންވެސް މަނަދޫ ރަށްވެހިންނަށް އެކުދިން ނަހަދާ ތިބެގެން ވާކަށްނެތެވެ. އޭރުން މިހާރު މިއޮތް 1600 މީހުންގެ އާބާދީ ހަމަގައިމުވެސް ދެހާހަށް އަރުވާލެވޭނެތާއެވެ. މިވެސް ލައްކަވަރެކެވެ. މިހެންވެއްޖެނަމަ ރަށްޓެހި މީހާ އެކިޔާ އެންމެ ބައިބޯރަށް މަގޭމެންގެ ރަށަށް ވެގެން ދިޔުމަކީ ހަމަ ވެދާނެގޮތެކެވެ. ރަށްޓެހި މީހާމެން ރަށުގެ މީހުން އެތިބީ އާބާދީ ބޮޑުކޮށްގެން އަތޮޅު އޮފީސް އުފުރާލަންވެސް ތައްޔާރަށެވެ. އެކަމަކު އެއްކަލަ މިދެއްވާ އައްޑަނަ ނުލިބި ފަހަރުގައި ހިނގައިދާނެ އިގޭއެވެ.

ނޯޓް: ލިޔުންތެރިޔާ ފޮނުއްވި ލިޔުން އެޑިޓްކޮށް، ބައެއް ނަންތައް އުނިކުރެވިފައިވާނެއެވެ.

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫއާއި މެހެމާންދާރީ އަދި ސާފުތާހިރުކަން ހިފެހެއްޓުން

ލިޔުނީ- ސަމް

މަގޭމެން އެންމެން ފަޚުރެއްކަމަށްވާ މަނަދޫއަކީ ސާފުތާހިރު ރައްޔިތެއް ދިރި އުޅެމުން އަންނަ ރަށެއްކަމާއިމެދަކު ޝައްކެއްނުކުރަމެވެ. ގަދީމީ ޒަމާނުން ފެށިގެންވެސް މިކަން އައީ މިބީދައިން ހިނގަމުންކަން މަގޭ ނޫނަސް މަނަދޫއަށް ހެޔޮއެދޭ ރައްޔިތަކު ވިއްޔާ ދެބަސް ނުވާނެކަން މުޖައްރިބެވެ. މަގޭ ރަށް މަނަދޫގައި ކަނޑިކި ބުރިއާއި ފިއްތި ލައިގެން އަންހެން މަންޖެމެން ހަޑިމިލޭރުކޮށް ދަތް ނޫގުޅާ އުޅޭތަނެއް މަގެއްގެ މަތިންވެސް ނުފެންނާނެއެވެ. ރަށަށް އަރާ ބީރައްޓެހިން ގެއަށް ގެންގޮސްފައި ދިއްކޮށްލެވޭ ޖޫސްތަށި އެކަކު ބޮއި ނިމުމުން ނުދޮވެ އެތަށީގައި ދެވަނަ މީހަކަށް ޖޫސްދީއެއް ނަހަދާނެއެވެ. އަތޮޅުގެ ބައެއް އެހެނިހެން ރަށްތަކުގައި މިއާދަ އަދިވެސް އަށަގެންފައިވާކަމަށް މަގޭ ރައްޓެހިން މަގޭ ގާތު މިހާރުވެސް ބުނެއުޅެއެވެ. އެކަމަކު މަގޭމެންގެ ރަށުގައި ޔޯލަޔަކަށްވެސް މިކަހަލަ ކަމެއް ހިގިކަމެއް އަޑެއްނާހަމެވެ

ވަރަށް ރަގަޅެވެ. ގަދައަޅަންވީ މަގޭމެންގެ ރަށުގައި ރަނގަޅު އާދަތައް ހަރުލެއްވުމަށެވެ. ގެންގުޅެމުން އައި ސާފުތާހިރު ދިރިއުޅުން ދިރުވާ އާލާ ކުރެވޭތޯއެވެ. އެނދުން ފުންމާލާ ގޮތަށް ދަރިމަންޖެ ނުވަތަ ދަރި ސޮރު ދަތް ނޫގުޅާ މޫނު ނުދޮވެ ގޮރު ސޯޓާއެކު މަގުމައްޗަށް ނުކުންނަން ދޫކޮށްލާފިނަމަ ލިބިފައި އޮތް ރިތި ނަމާއި ލަގަބް މަގޭމެން އަތުން ބީވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. މިޒަމާނަކީ ހެނދުނު ކައްދަޅައިގައި ގޮރު ލޯގަނޑު އުކާލަން ބޯށިވަލާ ދިމާލަށް ނުވަތަ ރުއްމަގާ ދިމާލަށް ދަރިންފަތި އިގިލިކުރި ލައިގެން ދުވި ދުވަސްވަރެއް ނޫންކަމުން އެތަކުލީފުވެސް އުފަލަން ޖެހެނީކީއެއްނޫނެވެ

މަސައްކަތްތެރި ބަފައިން މަސައްކަތް ނިމުމުން ރީތިކޮށް ފެންވަރާ ސެންޓް ޖަހާ ސެންޓް ނުޖަހަންޏާ އަތަރު ޖަހައިގެންވެސް ތިބެންވާނީ އެމީހަކަށް ވީވަރަކުން ސާފުތާހިރުކޮންނެވެ. މުންޑު އަނަސް ފަޓުލޫނު ލިޔަސް ހަރުވާޅު އަނަސް ބޭރަށް ނުކުންނަންޏާ ބޮލަށް އެއްޗެއް މަހާލަން ޖެހޭނެއެވެ. އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ކާންފެށުމުގެ ކުރިން އަތް ދޮވުމާއި ފަޚާނާކޮށް އަވަދިވެގެން ރަގަޅަށް ތާހިރުވުމުގެ އާދަ ހިފަހަށްޓަން ޖެހޭނެއެވެ. ދަރިންނަށް މިއާދަ ދަސްވާނީ މަގޭ މިބުނިގޮތަށް ހަދަން އުޅެގެންނެވެ. މަގޭމެން ރަށަކީ ސާފުތޯހިރު ރަށަކަށް ހެދުމަށް އެންމެން ގަދައަޅާ މަސައްކަތް ކުރަނިކޮށް ގޮވާލައިފައި މެޑައްޔެއްވެސް ދީފާނެނޫންހެއްޔެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫގައިވެސް އާސާރީ ތަންތަން އެބަހުރި އެތަންތަން ހިމާޔަތް ކުރާކަށް ނުވޭބާ؟

ލިޔުނީ: ސަމް

އަބަދުވެސް މިއިވެނީ ކޮންމެވެސް ރަށެއްގެ އެވެނި އާސާރެއް ނޫނީ މިވެނި ގަދީމީ ތަނެއް ހިމާޔަތް ކުރަމުންދާ ވާހަކައެވެ. އަހަރެންގެ ސުވާލަކީ މަނަދޫގައި އެފަދަ ތަނެއް ނެތީތޯއެވެ. ނުވަތަ އާސާރޭ މިކިޔާ ވައްތަރުގެ ހިމާޔަތް ކުރަން ހަމަ ޖެހޭ ތަނެއް މަނަދޫގައި ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ނެތީތޯއެވެ؟ ނޫނެކެވެ. މަނަދޫގައިވެސް އެކަހަލަ އާސާރު ބައިވަރު ނެތެއް ކަމަކު، މަނަދޫ މާމިސްކިތާއި އެހިސާބުގައިވާ ސަރަޙައްދަކީ ހަމަގައިމުވެސް އާސާރީ ތަންތަނެވެ. ކޮންމެވެސް ބަޔަކު ހިމާޔަތްދޭން ޖެހިފައިވާ ސަރަހައްދެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަޅާލުމެއް ނުދެވުމުން އެތަން އަހަރެމެންގެ ލޯތަކަށް ގެއްލުމާއިވަނީ ކައިރިވެފައެވެ

އަހަރެން ހަނދާންވާ ގޮތުން މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަޖިލީހުގެ ވަފުދެއް އެތަނަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެތަން ހިމާޔަތްކޮށް ބެލެހެއްޓޭނެ ގޮތެއް އޮތްތޯ އެ ވަދުން ބަލާ ދިރާސާތަކެއް ކުރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަދިއަދަށް ދާންދެންވެސް އެތަން އޮތީ ހަމަ އެއޮތް ގޮތަށެވެ. ނޫނެކެވެ. އެއަށްވުރެ ހާލުބޮޑުކޮށެވެ. ފެންނަ ލޮލެއް ނެތެވެ. މިއީ ވެގެންވާނެ ގޮތެއްނޫނެވެ. ދިރާސާ ރިޕޯޓް އޮތް ތަނެއްގައި އޮތީއެވެ. އެކަން ހަނދާން ހުރި މީހަކު ނެތްފަދައެވެ. ހަމައެގޮތަށް ބޮއިވަޅު ވެސް އެވަނީ އަބަދުގެ އަބަދަށް އަހަރެމެންނާ އަލްވަދާޢު ކިޔާފައެވެ. އަތޮޅު އޮފީސް އެތެރޭގެ އިރުން އޮތް ބިމުގައި ބޮއިވަޅު ވަޅުލެވުނުގޮތަށް އެހުރީއެވެ. އަހަރެމެން ކާފަމާމަމެން ބުނާގޮތުގައި ބޮއި ވަޅަށް ފަސްއެޅީ އަވަޅަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުދީއެވެ. އެހެންވިއްޔާ އަދިވެސް އެވަޅު އެހުރިގޮތަށް ހުންނާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ

ބޮއިވަޅު ފަދައިން ނެތި އުވެގެންދާ މަނަދޫ މާމިސްކިތަށް ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އަޅާލަން ވެއްޖެއެވެ. އެހެންނޫނީ އެހެން އާސާރީ ތަންތަން ގޮތަށް އެތަންވެސް ނެތި ދިއުމުގެ ބިރާއި ކުރިމަތި ލާން ޖެހިދާނެއެވެ. މިއީ ވިސްނާލަން ވެއްޖެކަމެކެވެ. އަހަރެމެން މަނަދޫ ރައްޔިތުން ނުވިސްނާ ދެން ވިސްނަން ތިބީ ކޮންބައެއް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ އަހަރެންގެ ހިތުގައި އެނބުރެމުންދާ ވަރަށް އަސަރު ކުރުވަނިވި ސުވާލެކެވެ. މިސުވާލަށް ޖަވާބެއް ދެއްވެން އޮތް ބޭފުޅަކު އެބަހުރި ބާވައެވެ؟

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫއަކީ ސަތޭކަ ޕަސެންޓް ޑްރަގް ފްރީ ރަށަކަށް ހަދަން އެންމެން ގަދައަޅާ މަސައްކަތް ކުރަންވެއްޖެ

ލިޔުނީ އަހުމަދު

ahanmad@hotmail.com

މުޅި ދުނިޔެއަށް ފެތުރިފައިމިވާ ޑްރަގްގެ ވަބާއިން މަނަދޫ ސަލާމަތްކުރުމަށް އެންމެ އަތުކުރި އޮޅާލުމުގެ ވަގުތު އައިސް ޖެހިއްޖެއެވެ. އަހަރެމެންގެ ޅަދަރިންގެ މުސްތަގުބަލަށް އާރޯކަމެއް ގެނެވެން އަންނަނީ ޑްރަގްގެ ވަބާއިން މުޅި ރަށް ދޮވެލައިގެންނެވެ. މަނަދޫއަކީ ކުރީގައި އެބާވަތުގެ ކަންތައްތައް ކުރަމުން އައި ރަށެއް ނޫންނަމަވެސް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެވަބާގައި އަހަރެމެންގެ ޅަދަރީން ވަނީ ޖެހިގެންގޮސްފައެވެ. އެއްބައި ކުދިން ބޯލާނީ ކޯލާވާޓަރު ފުޅިއެކެވެ. އަނެއްކުއްޖަކު ވަސްބަލާލާނީ ޑަންލޮޕް ދަޅަކުންނެވެ

މައިންބަފައިން މިކަންތައްތަކަށް ސަމާލުވެގެން ނޫނީ އެވަބާއިން އަހަރެމެންގެ ރަށް ސަލާމަތްކުރުމަކީ ވާނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ދަރިން ކުރާ ވިޔާނުދާ ޢަމަލުތަކާއި މެދު ޢާފިލުވެ އެކަންތައްތައް ސިއްރުކުރާނަމަ ހިތާމައިގެ ކޮޅެއްވެސްނެތެވެ. ދަރިން ވިޔަސް ވިޔާނުދާ ޢަމަލެއް ހިންގާނަމަ އެކަމެއް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އުފެލޭނެ ހިތްވަރު ގެންނަން ވެއްޖެއެވެ. ރަށާއި ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި މިކަން މިއަދު ކުރަން މަޖުބޫރެވެ. ހޭއަރާށެވެ. ކުރިން ނުވިރައްކަލެއް ފަހަކުން ނުވާނެއެވެ

މައިންބަފައިންގެ ދައުރު ފުޅާކޮށް ހޭލުންތެރިކަން މިކަމުގައި އިންތިހާއަށް ބޮޑުއިރު ކަންތައްތައް ސިއްރު ނުކުރައްވާށެވެ. ކެރިގެން ކުރިމަތި ލައްވާށެވެ. ކުދިން އުޅޭނޫޅޭ ގޮތް ބައްލަވާށެވެ. ރަހުމަތް ތެރިންގެ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ކުދިންގެ މައުލޫމާތު އެއްކޮށް އެކަހަރި ވިޔަ ނުދޭށެވެ. ސަތޭކަ ފަސަންޓް ޑްރަގް ފްރީ ރަށަކަށް ހެދޭނީ އެންމެން އެކައެއްޗެއް ކިޔައިގެން މައިން ބަފައިންގެ ދައުރު ފުޅާކޮށްގެން ކަމާމެދު ޝައްކެތްނުކުރަމެވެ. މިކަމަށް އެއްބާރުލެއްވުން ދެއްވާށެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫއަށް ހެޔޮއެދޭ މަނަދޫގެ ދަރިއެއްގެ އިލްތިމާސް

މަނަދޫ ލައިވްއިން މަނަދޫއަށް ޓަކައި ކޮށްދެއްވަމުން ގެންދަވާ ބުރަ މަސައްކަތަކަށް މަނަދޫ ލައިވްގެ މެނޭޖްމަންޓަށް އައްސަރި ބަހާއި ސާބަސް ރައްދު ކުރުމަކީ އަޅުގަނޑަށް ލިބޭ ވަރަށް މަތިވެރި ޝަރަފެކެވެ. އަދި ލައިވްގެ ފަރާތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޙުސާސްތައް ބަންޑުން ޖަހާލުމަށްޓަކައި ''މަގޭ ރިޕޯޓް'' ހައްދަވައި ދެއްވާފައިވާކަމީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތައް އުފަލުން ފޮޅުމަށް މެދުވެރިވާ ކަމެއްވެސް މެއެވެ. އާދެ! މަނަދޫއަކީ އަޅުގަނޑުގެ އުފަން ރަށެވެ. އުޅެ ބޮޑުވީ އެފަސްގަނޑުގައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ކާބަފައިން ފަސްދާނު ލެވިފައިވަނީ އެތޯހިރު ފަސް ގަނޑުގައެވެ. އަޅުގަނޑު ކިތަންމެ ދުރުގައި ހުއްޓެއްކަމަކު އަޅުގަނޑު އަޅުގަނޑުގެ ރަށްމަތިން ނުހަނު ހަނދާންވެއެވެ. ދިރިއުޅޭ ހިތްވަނީ އެފަސްގަނޑުގައެވެ. އާދެ މަލަރީތި މަނަދޫގައެވެ.

އަޅުގަނޑު މަނަދޫގެ ދަރިއަކަށްވީތީ މިހުރީ އެކަމާއި ވަރަށް އުފަލުންނެވެ. ދިވެހިންނަށް ވީތީ ފަޚުރުވެރިވާ ފަދައިން މަނަދޫ ވީތީ ފަޚުރުވެރި ވަމެވެ. އަޅުގަނޑު ޙާލަތު ހުރިގޮތުން މިވަގުތު އުޅެންޖެހިފައިވަނީ ރަށުން ބޭރުގައެވެ. އެހެނަސް ރަށާއި ބެހޭގޮތުން މައުލޫމާތު އެއްކޮށް ހަދަމެވެ. ތިމާގެ މީހަކަށް ފޯނުކޮށްފިނަމަ ރަށުގެ ހާލަތާއި މަނަދޫގެ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚުތުންނާ ބެހޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރަމެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކަތައް ހުންނަ ގޮތުން ކުޑަކޮށް ހިތްހަމަ ނުޖެހުންތަކާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. ބައެއްފަހަރު އެއީ ހަމަ މަނަދޫގައި ވެދާނެ ކަމެއްހޭ ހިތާހިތުން ސުވާލުކޮށްލެވެއެވެ. އެވެނި މީހެއްގައިގައި ކަޓަރު އަޅައިފިޔޭ މިވެނި ބަޔަކު ރަށުން ބޭރުކޮށްފިޔޭ އެވެނި ކުއްޖޭ ކޯލާވާޓަރ ބޮއިފިއޭ މިކަހަލަ ވާހަކަތަކުންނެވެ.

މިއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ވެގެންވާނެ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މަނަދޫގެ ރައްޔިތުންނަކީ އަބުރުވެރި ރައްޔިތަކު މިއަދާއި ހަމައަށްވެސް އުޅެމުން ދިޔަ ރަށެކެވެ. ކާބަފައިންގެ ޒަމާނުންސުރެ މިބީދައިން ހިނގަމުން ގޮސްފައިކަމީ އެއްވެސް ބޭފުޅަކު ދެބަސްވާނޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ކަންމިހެން ހުރިއިރު ދުނިޔެއަށް އައި ބަދަލު އަޅުގަނޑުމެން ފަޚުރުވެރިވާ މަނަދޫއަށްވެސް މިވަނީ އައިސްފައިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް އަޅުގަނޑު އިލްތިމާސް މިކުރަނީ މިފަދަ ދަށުދަރަޖައަށް މަނަދޫގެ ރައްޔިތުން ވެއްޓިގެންނުދިއުމަށެވެ. އެއްމެން އެކަތި ގަނޑަކަށްވެ އެއް އަޒުމެއްގައި ރަށާއިގެން ކުރިއަށް ދިއުމަށެވެ. އާއިލީ ގުޅުންތައް ހަރުދަނާކޮށް ހަފްތާގެ ކޮންމެވެސް އެއްދުވަހަކީ އައީލީ ގެތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެކަމަށް ވަގުތުކޮޅެއް ހުސްކުރުމެވެ.

މާތްވެގެންވާ އިސްލާމްދީނުގައި ފައިތިލަ ސާބިތުކޮށް އާޚިރަތުގެ މަންފާ ހޯދުމަށް ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށް ވުމަށް ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރާށެވެ. މާތްﷲ ފަރުޟު ކުރެއްވި ކަންތައްތަކަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއްދެއްވާ ފާޙިޝް ކަންކަމުން ދުރުވެ އެކަލާނގެ ތަނަވަސް ރަޙުމަތުން ވާތްގަށް އެދޭށެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ މަނަދޫގެ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް އަދަށްވުރެ ފަހި މާދަމާއެކެވެ.

ނޯޓް: މަގޭ ރިޕޯޓް ފޮނުއްވި ފަރާތުގެ އީމެއިލް އެޑްރެސް ޕަބްލިޝް ނުކުރީ އެފަރާތުގެ އެދުމެއްގެ މަތިންނެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫގައި ފުޓްބޯޅަ ވަޅުޖެހުނަދީގެން ނުވާނެ

ލިޔުނީ: އަލިފު- ސީނު

(cyber.cop@live.com)

ދިވެހިލީގުގެ ނޫނު އަތޮޅު ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތް ދާދި އިހަށްދުވަހަކު ހޮޅުދޫގައި ވަނީ ނިމިގެންގޮސްފައެވެ. މިމުބާރާތުގައި ހޮޅުދޫ 2 ޓީމް ލަންދޫ 2 ޓީމް މިލަދޫ 1 ޓީމް އަދި މަގޫދޫ ޓީމެއް ބައިވެރިވިއެވެ. ވަރަށް ފޯރިގަދަކޮށް ނިމިގެންދިޔަ މިމުބާރާތް ބަލަން މަނަދޫގެ ވަރަށްގިނަ ޒުވާނުން ހޮޅުދޫއަށް ދަތުރުކުރިއެވެ. ހަމައެހެންމެ މަނަދޫގެ މަދު ޒުވާނުންކޮޅެއް ލަންދޫ ޓީމަކަށް ކުޅުނުކަންވެސް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިމުބާރާތުގައި މަނަދޫގެ އެއްވެސް ޓީމެއް ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. އަމިއްލަ ދަނޑުގައި އަމިއްލަ ރަށުގެ އަމިއްލަ ރަށުގެ ޓީމް ކުޅޭތަން ބަލާލުމުގެ ފުރުޞަތު މިފަހަރުވެސް މަނަދޫގެ ޒުވާނުން ނަގާލީއެވެ. ބަދަލުގައި ތެޔޮތަކެއް އަންދައިގެން މެޗް ބަލާލަން ހޮޅުދޫއަށް ދިޔައީއެވެ.

މަނަދޫއަކީވެސް ފުޓްބޯޅައިގައި ދެރަބައެކޭ ބުނެވޭކަށްނެތެވެ. އަތޮޅު މުބާރާތުގެ ތަށި މަނަދޫ ފަސްގަނޑުގައި އެއްފަހަރު ވަނީ ބަހައްޓާފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ގިނަފަހަރަށް މަނަދޫ ދަނޑުގައި ބީރައްޓެހި ޓީމްތައް ވަނީ މަނަދޫ މައްޗަށް ކާމިޔާބު ހޯދާފައެވެ. ދަންނަވަން މިއުޅެނީ މަނަދޫގައި ފުޓްބޯޅައިގެ ރޫހު ކުޑަވަމުންދާ ވާހަކައެވެ. ޒުވާނުން ފުޓްބޯޅަ ތަރައްޤީކޮށް ދިރުވުމަށް އެދެވޭ ގޮތެއްގައި މަސައްކަތް ނުކުރާ ވާހަކައެވެ. ލަންދޫއަކީ އާބާދީގައި 1000 މީހުން ހަމަނުވާ ރަށެކެވެ. އެކަމަކު އެމީހުން 2 ޓީމް މިފަހަރު ނެރުނެވެ. އަތޮޅުގައި އާބާދީގެ ގޮތުން އެންމެ ފަހަތުގައި އުޅޭ މަގޫދޫއިންވެސް ޓީމް ނިކުތެވެ. ނަމަވެސް 1600 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅޭ، 3 ޖަމުއިއްޔާ ހިންގަމުންދާ ވެރިރަށް މަނަދޫއިން ފާއިތުވި އަހަރުވެސް މިއަހަރުވެސް މުބާރާތުގައި ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. މިކަމުންވެސް ޒުވާނުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން ވަރަށް ރަގަނޅަށް ދޭހަވެއެވެ.

ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް އަތޮޅު މުބާރާތާއި ޒޯން މުބާރާތް ނިމުމުން، ދެން އަންނަ އަހަރު ބައިވެރިވާނެ ކަމަށްކިޔާ ޓީމްލިސްޓް ހަދާ، މިކަހަލަ ވަރަށް ގިނަ ސަކަރާތްތަކެއް މަނަދޫ ޒުވާނުން ޖަހައެވެ. ނަމަވެސް ފަހުވަޤުތު ދިމާވާ ''ޓެކްނިކަލް'' މައްސަލައެއްގެ ސަބަބުން މުބާރާތުގައި ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. އަނެއްކާވެސް ދެންއަންނަ އަހަރަކަށް ފަސްކޮށްލަނީއެވެ. މަނަދޫ ރައްޔިތުން ޖެހެނީ އިންތިޒާރުގައި ތިބޭށެވެ. މައްސަލައަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. ސްޕޮންސަރ ހޯދުމަކީ މިއަދު އެހާ އުނދަގޫ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. ރަށުގައި 3 ޖަމުއިއްޔާ އެބައޮތެވެ. މޮޅެތި ކުޅުންތެރިން ބައިވަރު އެބަތިއްބެވެ. މަދުވަނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ބޭނުންވަނީ މިކަމަށް އިސްނަގާނެ ކެރޭ ހިތްވަރު ހުރި ޒުވާނުންކޮޅެކެވެ. އިސްނަގާ ޙަރަކާތްތެރި ވާންވީ މިފަދަ ކަންކަމުގައެވެ. ހިތްވަރުދީ އެހީތެރިވާންވީ ރަށަށް ފަޚުރުވެރި ނަންތައް ލިބޭ ފަދަ ކަންކަމަށެވެ. މަނަދޫގައި ވަޅުޖެހެމުންދާ ފުޓްބޯޅަ ދިރުވާ ކުރިއެރުވުމަށް ޒުވާނުންގެ ބައިވެރިވުމާ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެއެވެ. އޭރުން މަނަދޫގެ ފުޓްބޯޅަ ކުރިއަރައިގެން ދާނެއެވެ. އެދުވަހުން އަތޮޅު މުބާރާތުގެ ތައްޓާއި ޒޯން ޗެމްޕިއަންސް ލީގުގެ ތަށި މަނަދޫ ފަސްގަނޑުގައި ހުރުމަކީވެސް ވެދާނެކަމެކެވެ. އަހަރެމެންގެ އަޒުމަކީ މއީ ކަމުގައި ހަދަމާހެއްޔެވެ. '' އަހަރެންގެ އަޒުމާ އުއްމީދަކި ފުޓްބޯޅައިން މަނަދޫއަށް ފައިދާކޮށްދޭނަން

މަގޭ ރިޕޯޓް: ދަރިންނަކީ މައިންބަފައިންގެ ސާހިބުންނެވެ

އަލިފު-ސީނު

cyber.cop@live.com

މައިންބަފައިންނަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި މަޤާމެއް ދެވިފައިވާ ބައެކެވެ. ﷲ އާއި ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންކަން އަދާކުރުމަށްފަހު ދެން ދީނުގައި އަންގަވަނީ މައިން ބަފައިންނަށް ކިޔަމަންވުމަށެވެ. މިކަމުންވެސް އެނގެނީ މައިންބަފައިންނަކީ ކިހާމާތް ބައެއްކަމެވެ. ދަރިން އަބަދުވެސް މައިންބަފައިންނަށް ކިޔަމަން ވާންޖެހޭނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން މައިންބަފައިންވެސް ވާންޖެހޭނީ ދަރިންނަށް ހެޔޮގޮތް ބުނެދީ ފުރިހަމަ ތަރުބިއްޔަތެއް ދޭ ބަޔަކަށެވެ. މިއީ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެވެސް މިކަން ހިނގަމުން އަންނަ ގޮތެވެ.

އެހެންނަމަވެސް ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކޮށްލަން ޖެހޭ ކަމަކީ މިއަދު މަނަދޫ ފަސްގަނޑުން މިކަން އެންމެ އެދެވޭ ގޮތުގައި ފެންނަމުން ނުދާތީއެވެ. ޒަމާނުއްސުރެ މަނަދޫގައި އޮތް މިރީތި އާދަ މިއަދު ވަނީ އެކޮޅުކޮޅުން ޖެހިފައެވެ. ދަރިންނަކީ މައިންބަފައިންނަށް ގޮތް ކިޔައިދީ އަމުރު ކުރަންތިބޭ މީހުންނެވެ. މައިންބަފައިން ހަދަންޖެހޭނީ ދަރިން ބުނާގޮތެކެވެ. ދަރިން ކިރިޔާވެސް ނުރުހޭފަދަ ގޮތަކަށް ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ އެދެން ގެއަށް ''ގިޔާމަތް'' ލައިގަތީއެވެ. ޢުމުރު ދުވަހު ބައްޕަ އަތްފައި ކޮށައިގެން ހޯދާފައިވާ ހުރިއްޔާ ހުރިހާ މުދަލެއް ތަޅާ ސުންނާފަތި ކޮށްލަންވެސް ދަރިން ފަހަކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ކުރާނީ ކިއްތޯއެވެ. މިއީ މިއަދު މަނަދޫ ފަސްގަނޑުން ފެންނަ ޤަބޫލުކުރަން ދަތި ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތެވެ. އާއިލާ ތެރޭގައި ''ރަންދަރިން'' ގެ ގޮތުގައި ބޮޑުކުރާ ކުދިންގެ ހާލު އަދި މާބޮޑެވެ. ދަރިއަކު ގޯސްކަމެއް ކުރިއަސް މާބޮޑު ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. ކުރާ ބޮޑެތި ކުށްތައްވެސް ގިނަފަހަރަށް ސިއްރު ކުރަނީ ހަމަ މައިން ބަފައިންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދަރިންނަށް ގޯސް މަގުން ދިއުމަށް އިތުރު ހިތްވަރެއް ލިބެއެވެ.

އަޅެފަހެ މިއީ ކޮންފަދަ ލޯތްބެއްތޯއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިއަށް ކިޔަންވީ ކަނުލޯތްބެވެ. ކަނުލޯބި ދީގެން ބަލާބޮޑު ކުރަމުންދާ ކިތަންމެ ރަންދަރިންނެއް މަނަދޫގައި އެބަތިއްބެވެ. ނަތީޖާ އަކަށްވަނީ ދަރިން ފިޔަފަޅާ ހަރުވުމުން ބަލާބޮޑުކުރި މައިންބަފައިންގެ މައްޗަށް އަމުރު ހިންގުމެވެ. ވިހިތިރީސް އަހަރު ވަންދެން ދެލޮލުގެ ކޮއި ފަދައިން ބަލާބޮޑުކުރީމާ މިއަށްވުރެ ރަނގަޅު އިނާމެއް ދޭން ނުފެނުނީ ބާއެވެ

މަގޭރިޕޯޓް: ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ރަން ދުވަސްވަރު

ލިޔުނީ: އަލިހާ

ilovemanadhoo@hotmail.com

ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއަކީ 29 އަހަރު ފުރިފައިވާ މަދަރުސާއެކެވެ. މި މަދަރުސާގެ ހަޔާތުގައި ވޭތުވެދިޔަ ތަނުގައި ގައިމުވެސް ގިނަ ދަރިންތަކެއް ކިޔަވައިގެން މަނަދޫއަށާއި ނ. އަތޮޅަށް ނިކުމެއްޖެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އުފަން ފަސްގަނޑަށް ޚިދުމަތްކުރާ ދަރިންނާއި ސަރުކާރުގެ އެކިއެކި މުއައްސަސާތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ ޚިދުމަތްތެރި ދަރިން ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ މަސައްކަތް ކުރާ މަސައްކަތްތެރި ޒުވާނުންނާއި އިތުރަށް ކިޔެވުމަށް ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ޒުވާނުން ހިމެނެއެވެ. މި އެންމެންގެ ތެރޭގައި އެކިއެކި ބެޗްތަކުން ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާ ގްރެޖްއޭޓުވި ދަރިވަރުން ހިމެނެއެވެ

ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ރަންދުވަސްވަރު ކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފެންނަނީ މިހާރުގެ ޕްރީ ސްކޫލު ކުރީގެ އާމަދަރުސާއޭ ކިޔުނު ރައްޔިތުން ތެޅިގަލުންނާއި އުވައިން އިމާރާތްކުރި މަދަރުސާގައި ގްރެޖްއޭޓްވި ދަރިވަރުންނާއި އެ މަދަރުސާއިން ކިޔެވުން ފެށިގެން ޖަޕާނު ސްކޫލްގައި ( މިހާރުގެ މަދަރުސާ އިމާރާތުގައި ) ގްރެޖްއޭޓްވި ދަރިވަރުންނެވެ. މިއީ އެހެން ފަރާތްތަކާ އަޅުގަނޑުގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެދާނެ ނިންމުމެކެވެ

ގާސިމް އަލީ އާއި މަރިޔަމް ސަޢީދާ އާއި ނާހިދާ މުޙަންމަދާއި ޢަބްދުއްސައްތާރު މުޙަންމަދުމެން މިއީ އަޅުގަނޑު މިދެންނެވި ފުރަތަމަ ބެޗްގެ ގްރެޖްއޭޓްވި ބައެއް ދަރިވަރުންނެވެ. މިބައިމީހުން ސްކޫލުގައި ޑްރާމާ ކުޅެލިއިރު ބެލެނިވެރިން ކުޅިބެލުމަށް ހުންނަ ފޯރިއާއި ރޮމުން ރޮމުން އެ މަންޒަރުތައް ބެލިތަން އަޅުގަނޑު ދުށީމެވެ. ތަންނުލިބިގެން ހޯލްތެރެ ފުރިބާރުވެގެން ބޭރުގަޔާއި މަދަރުސާގެ މަތިވަޑާންގަނޑު މަތީގައިވެސް ކުޅިބަލަން މީހުން އަރާތިބިތަން އަޅުގަނޑު ދެކުނީމެވެ. އޭރު ކިޔަވާ ނިންމި ކުދިން ވަރަށް ދަތި ހާލުގައި މާލޭގައި އުޅެގެން އިތުރަށް ކިޔަވައިގެން ޤައުމަށާއި ރަށަށް ޚިދުމަތްކުރާތީ އުފާވެރިކަމުގެ ކަނުރަ ހިލެއެވެ. ޓީވީން ޤައުމީ މައްސަލަތަކުގައި އެބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ބައެއް ބޭފުޅުން ވާހަކަދައްކަވާތަން ފެނުނީމާ ހާދަ އުފާވެއެވެ. އެހެން ވާހަކައެއްވެސް ދަންނަވާލާނަމެވެ. މި ދަރިވަރުން އުޅުނު ދުވަސްވަރު ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއިން ހަފްތާ ނޫހެއް ސަރުކާރުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްގެން ނެރުނެވެ. ހަފުތާ ޚަބަރުގެ ނަމުގައި ނެރުނު އެނޫހަކީ ސްކޫލެއްގައި ގަވާޢިދުން ސަރުކާރުގައި ރަޖިސްޓްރީ ކޮށްގެން ނެރެމުންދިޔަ ފުރަތަމަ ނޫހެވެ. އެނޫސް ހިންގެވުމަށް އެޑިޔުކޭޝަން މިނިސްޓްރީ ޗާޕްމެޟިނެއްވެސް ދެއްވިއެވެ. އެއީ ރާއްޖެތެރޭގެ ސްކޫލަކަށް ސަރުކަރުން ދެއްވި ފުރަތަމަ ޗާޕްމެޝިނެވެ.

އެ ބެޗަށް ފަހު ދެން ނިމިގެން ދިޔަ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބެޗަކީ ޖުވައިރިއަތު ހާރޫނާއި މާޖިދާ ޢަބްދުއްރަހީމާއި އާއިދާ ޢަބްދުއްރަހީމާއި ޢަބްދުﷲ ސަޢީދާއި ޢަލީ ޒާހިރާއި ޢަބްދުލްހަމީދު ހުސައިންމެންގެ ބެޗެވެ. އެއީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގައި ފުރަތަމަ ބޭރު ޓީޗަރެއް އަދި ހެޑްމާސްޓަރެއް ދެކުނު ދަރިވަރުންނެވެ. މި ދަރިވަރުން ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއާއި އަލްވަދާޢުކީ ގްރޭޑް 7 ކުންނެވެ. އެދުވަސްވަރު ސްޕޯޓްސްމީޓްތަކާއި ފުޓްބޯޅަ މެޗްތަކާއި ބޮޑުބެރާއި ބަނޑިޔާއާއި ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ބަހުސްމުބާރާތްތަކަށް ލިބިފައިވާ ތަރުހީބު ބަޔާންކުރާން ދައްޗެވެ. އަދިވެސް މަނަދޫގެ ގިނަ ރައްޔިތުންތަކެއް އެދިއެދި އެތިބީ އެ ދުވަސްވަރު ކުޅުނު ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ޑްރާމާ ބަލާލާށެވެ. ޓީވީން ކަމާކަންފަށަށް ދަތުރު ހަދައިގެން މަނަދޫއަށްގޮސް އެޑްރާމާ ނެގިއެވެ. ނަސީބު ދެރަކަމުން ޓޭޕްގައި ލޮނުޖެހިގެން ހަލާކުވީ އެވެ. ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާގައި ބޯއީސްކައުޓް ފެށުނީ މިކުދިންގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ. ރާއްޖޭގައި ބޭއްވި ފުރަތަމަ ސްކައުޓް ޖަމްބޮރީގައި ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާ ތަމްސީލުކުރިއެވެ

އަޅުގަނޑު މިވާހަކަތައް މިލިޔުނީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއިން ކިޔަވާ ނިންމި އެހެން ބެޗްތަކުގެ ދަރިވަރުންނަށް އެއްވެސް ގޮތެއްގައި އިހާނެތި ( ކުޑައިމިސް ) ބަހެއް ބުނުމުގެ ގޮތަކުންނޫނެވެ. ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއިން އޭގެ ފަހުންވެސް ޚިދުމަތްތެރި ދަރިން އުފެދެމުންދެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ މި ވާހަކަކޮޅަކީ ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއަކީ ކާމިޔާބު ސްކޫލެއްކަމާއި އެސްކޫލުގެ މާޒީއަކީ ފޮނި މާޒީއެއްކަމުގައި މިހާރުގެ ދަރިވަރުންނަށް ހަނދާން ކޮށްލދިނުމެވެ. އަދި އޭރުގައި ކިޔަވި ދަރިވަރުންގެ ހޭލުންތެރިކަން ރަނގަޅުކަމާއި އެމީހުންގެ ދަރިންނަށް ކިޔަވައިދިނުމަށް މިހާރުވެސް ކުރާ މަސައްކަތްތަކާއި އޭރުހުރި ހަނިފުރުސަތުގެ ބޭނުންކޮށްގެން އަމިއްލަ ހިތްމަތާއި މިންނަތުން ތަޢުލީމީ ގޮތުން އެ ދަރިވަރުން ހޯދި ކާމިޔާބީތަކަށް މަރުޙަބާ ދަންނަވާލުމެވެ. މިހާރުގެ ދަރިވަރުން ތިޔަ މަދަރުސާދެކެ ލޯބިވާށޭ ބުނެލުމެވެ. ތިޔަ މަދަރުސާއިން ޑްރަގުބޯ ކުދިންނާއި ކޯލާވާޓަރު ބޯކުދިން އުފެދިގެން ދާކަށް އަޅުގަނޑުގެ ހިތެއްނޭދެއެވެ. މިހާރަށްވުރެ ލިބޭ ޚިދުމަތްތަކާއި ޓީޗަރުން މާމަދުއިރުވެސް އަގުހުރި ދަރިން ތިޔަ ސްކޫލުން އުފައްދައިފިއެވެ. ދީނަށް ލޯބިކުރާ ދަރިންތަކެއް ނެރެފިއެވެ. އެދުވަސް އަލުން ގެންނަމާހެއްޔެވެ. މުޅި ރާއްޖޭގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ސްކޫލަކަށް ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާ ހެދުމަށް ހިތްވަރާއެކު އަތުކުރި އޮޅާލަމާ ހެއްޔެވެ. މަތީ ސާނަވީއަށް ފުރުސަތު ހޯދަން އުޅޭށެވެ. ޖީސީއީ އޯލެވެލްއިން އެންމެ ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދާ ސްކޫލުތަކުގެ ފަންތިއަށް އަރަން މަސައްކަތް ފަށަމާހެއްޔެވެ. މުޅި ރާއްޖޭގައި ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ސްކޫލަކަށް ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ހެދުމަށް އެންމެން އެކުވެރިވެގެން އެއްބައިވެގެން އަތުކުރި އޮޅާލަމާ ހިނގާށެވެ. ޓީޗަރުންނާއި ބެލެނިވެރިންނާއި ރަށުގެ ރައްޔިތުންނާއި ކިޔަވާ ދަރިވަރުން އެކަތިގަނޑަކަށް ވެއްޖެނަމަ މިއީ ހާސިލު ނުކުރެވޭ ކަމެއްނޫނެވެ. ނ. އަތޮޅު މަދަރުސާއަކީ ކުރިން މުޅި ރާއްޖޭގައި އެންމެ ފަހަގަކޮށްލެވޭ ސްކޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ގުނާލެވޭ ސްކޫލެކެވެ

މަގޭރިޕޯޓް: މަނަދޫގެ ޅަ ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލާމެދު ވިސްނަންވެއްޖެ

ލިޔުނީ: އަލިފު- ސީނު

(cyber.cop@live.com)

ރަށެއްވިޔަސް އަތޮޅެއްވިޔަސް ނުވަތަ ޤައުމެއްވިޔަސް އެތަނެއް ތަރައްޤީ ކުރުމުގެ އެންމެ އިސްދައުރެއް އަދާކުރަނީ އެތަނެއްގެ ޒުވާނުންނެވެ. އަޅުގަނޑު ވަރަށް ގިނައިން އަޑުއަހާ ޖުމުލައެއް ދަންނަވާލާނަމެވެ. " މިއަދުގެ ކިޔަވާ ކުދިންނަކީ މާދަމާގެ ޒުވާނުންނެވެ." މިއަދުގެ ކިޔަވާ ކުދިންނަކީ މާދަމާ މިގައުމު ބިނާކުރަންތިބި ކުދިންނެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ މަނަދޫގައި މިއަދު ކިޔަވަމުންދާ ކުދިންނަކީ މާދަމާ މަނަދޫ ތަރައްޤީ ކުރަންތިބި ކުދިންނޫންތޯއެވެ؟ މިހިސާބުން ސުވާލުމާކު ތަކެއް އެބަ ކުރިމަތިވެއެވެ. ތަނެއް ތަރައްގީ ކުރަނީ ޢިލުމާއި ފިކުރާއި ޚިޔާލާއި އަދި އަޚްލާޤު ގުޅިގެންނެވެ. ސުވާލަކީ މިއަދު މަނަދޫގައި އުޅޭ ކިޔަވާކުދިން ނަށް ލިބެމުންދާ ތަޢުލީމާއި ތަރުބިއްޔަތުގެ އެހީގަ އެފަދަބުރަ އަދި މުހިންމު މަސްޢޫލިއްޔަތެއް އެކުދިންނަށް އުފުލޭނެތޯއެވެ؟ ދަރިންނަށް ލިބެމުންދަނީ އެންމެ އެދެވޭ ތަޢުލީމާއި ތަރުބިއްޔަތުތޯއެވެ؟

މަނަދޫގައި ހުންނަ އަތޮޅު މަދަރުސާގައި ޖީސީއީ އޯލެވެލް ހަދަން ފެށިތާ މިހާރު 8 އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. 8 އަހަރު ފާއިތުވެދިޔައިރު އަދިވެސް އަމިއްލަ ފަސްގަނޑުގައި ތިބެގެން މަނަދޫ ދަރިންނަށް ތަޢުލީމް ސާނަވީއަށް ކިޔެވުމުގެ ފުރުސަތެއް ނުލިބެއެވެ. ނުވިތާކަށް އޯލެވެލް އިމްތިހާނުގައި އެދެވޭ ނަތީޖާއެއްވެސް ލިބިފައެއްނެތެވެ. އިހައްދުވަހަކު އޯލެވެލް ހަދަންފެށި ކެނދިކުޅުދޫގައި މިހާރު އެގެންދަނީ މަތީ ސާނަވީ ކިޔަވައިދެމުންނެވެ. ހޮޅުދޫ މޭނާ ސްކޫލްގައި މިއަހަރު މަތީ ސާނަވީއަށް ކިޔަވައިދޭން ފަށާނެއެވެ. މިކަމަކީ އަތޮޅުގެ ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ސްކޫލުން ތަޢުލީމް ހާސިލުކުރި ދަރިވަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަޅުގަނޑު ވަރަށް ބޮޑަށް ލަދުގަންނަ ކަމެކެވެ.
އަތޮޅު މަދަރުސާގެ ދަރިވަރުންގެ އަޚްލާޤީ ފެންވަރުވެސް ދުވަހަކަށްވުރެ ދުވަހެއް ދަނީ ދަށަށެވެ. ގިނަ އަދަދެއްގެ ދަރިވަރުން ތަކެއް ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލު ކުރާކަން އެއީ ރަށުގެ ހުރިހާ ރައްޔިތުންވެސް އަދި ސްކޫލުގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންވެސް ދަންނަ " ބޮޑު ސިއްރެ" ކެވެ. އަޅުގަނޑު ހަނދާންވާ ގޮތުގައި ދެތިން ފަހަރަކު ކުދިން އިސްލާހު ކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއް ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަށް މިހާރު މާބޮޑު ސަމާލުކަމެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދެމުން ގެންދާހެނެއް ހިޔެއް ނުވެއެވެ. އެންމެންވެސް އުޅެނީ އަހަރީދުވަސް ހަކަލަ ކޮންމެވެސް ކަމެއްގައި މާބޮޑަށް " ބިޒީ " ވެގެންނެވެ. ކުދިންގެ ތަޢުލީމާއި އަޚްލާޤީ ފެންވަރު ދަށަށް ދިއުމުގެ ޒިންމާ ނަގާނީ ކޮންފަރާތަކުންތޯއެވެ؟ މައިން ބަފައިން ފޮތްފަންސުރާއި ދަބަހާ ގަތްދީފައި ސްކޫލަށް ފޮނުވައެވެ. މުދައްރިސުން ކުލާހުގައި ބަރާބަރަށް ފިލާވަޅު ނަގައިދެއްވައެވެ. ދެފަރާތުގެ ޒިންމާވެސް އަދާކުރެއްވިއްޖެ ނޫންތޯއެވެ. ނޫނެކެވެ. ދެފަރާތުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު ބަރާބަރަށް އަދާކުރެވެމުންދާނަމަ މިއަދު ކުދިންގެ އަޚްލާޤާއި ތަޢުލީމު އެހާ ދަށަކަށް ނުވެއްޓޭނެއެވެ. އެހެން ސްކޫލުތަކުގައި އޯލެވެލް އާއި އޭލެވެލްގެ ފުރުސަތު ހޯދަމަށް ސްކޫލާއި މައިން ބަފައިންނާއި ޕީޓީއޭ އާއި ރަށުގެ ކުލަބް ޖަމުޢިއްޔާތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. މަނަދޫ ކިޔަވާ ކުދިންގެ ތަޢުލީމީ ހާލަތު ރަނގަޅުކުރަން ބޭނުންނަމަ ހުރިހާ ފަރާތަކުން އެއްބާރުލުން ވަރަށް މުހިންމެވެ. އެއްއަތް ތެޅިއަކަސް އަޑެއް ނުކިޔާނެއެވެ. އަޑުކިޔުވަން ބޭނުންނަމަ ޖެހޭނީ ދެއަތުން ތަޅާށެވެ.

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫއަށް ޒުވާން ތަޢުލީމީ ވެރިން ބޭނުންވޭ

manaysh@hotmail.com

ކޮންމެ ތަނެއްވެސް ކުރިއަރާ ތަރައްޤީވެގެންދާނީ އެބައެއްގެ މަސައްކަތުންނެވެ. އެބައެއްގެ ވެރިންގެ ދުރުވިސްނުމާއި ތޫނުފިލިކަން އަދި ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ގެންގުޅޭ ހަމަހަމަކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މަނަދޫ ރައްޔިތުންނަކީ ސުލުހައަށްލޯބިކުރާ ސުލުހަވެރި ރައްޔިތެކެވެ. މަނަދޫގެ ތަރައްޤީއާއި ކުރިއެރުންތަށް މިހިސާބަށް އައުމުގައި މިހާތަނަށް މަނަދޫގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި ހުރިހާ ވެރިންގެ ވަރަށް ބޮޑު ހިއްސާއެއް އެބައޮތެވެ. އެބޭފުޅުން މަނަދޫއަށް ކުރެއްވި ޚިދުމަތުގެ އަގު ވަޒަން ކުރަމެވެ. އަދި މިހާރު ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި ވެރިންނަށްވެސް އެބޭފުޅުންނަށްވެސް ޙައްޤު ޝުކުރު ދަންނަވަމެވެ

މަނަދޫގައި މިހާރު ތިން ވެރިން އެބަތިއްބެވިއެވެ. މި ތިންބޭފުޅުންނަކީވެސް މިޒަމާނުގެ ތަޢުލީމް ލިބިވަޑައިގެން ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނެއްނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މި ތިން ވެރިންނަކީވެސް ވެރިކަމުގެ ކޯސް ފުރިހަމަކުރައްވާ ފާސްވެފައިވާ ބޭފުޅުންނެވެ. ތިން ކަތީބުންނަކީވެސް އެކިފަހަރުމަތިން ސަރުކާރުގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ ޚިދުމަތްތަކުގެ މުއްދަތު އެއްކުރުމުން ޕެންޝަން ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެ ބޭފުޅުންނެވެ. ނޫނީ ޕެންޝަނަރުންނެވެ. މި ބޭފުޅުންގެ ބަދަލުގައި ޒަމާނީ ތަޢުލީމް ލިބިގެންތިބި ޒުވާނުން މަނަދޫގެ ވެރިކަމަށް އަންނަން ވެއްޖެއެވެ. ވެރިކަމަށް ގެންނަން ވެއްޖެއެވެ. ރަށުގެ ކަންތައްތައް ރަނގަޅުކޮށް ތަރައްޤީ ކުރުމަށް އެދޭނަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެމީހެއްގެ ޒިންމާ އުފުލާން ޖެހޭނެއެވެ. ޤައުމު ތިމާއަށް ކޮށްދެނީ ކޮންކަމެއްތޯ ނާހާ ޤައުމަށް ތިމާއަށް ކޮށްދެވެނީ ކޮންކަމޭތޯ ބަލާށޭ ބުނާގޮތަށް ކޮންމެ މީހަކުވެސް ކޮންމެ ޒުވާނަކުވެސް ތިމާގެ އުފަން ރަށަށް ކޮށްދެވުނީ ކޮންކަމެއްތޯ އަމިއްލަ ނަފުސާ ސުވާލުކުރައްވާށެވެ. ޖީސީއީ އޯލެވެލް އާއި އޭލެވެލް އާއި ޑިގްރީ ހަދާފައިވާ މަނަދޫ ޒުވާނުން މަނަދޫމަތިން ހަނދާނެއް ނުހުރެއެވެ. ވަގުތީ ޓީޗަރުންނާއި ބީރައްޓެހި ރަށްރަށުގެ ޓީޗަރުންނާއި ހެޑްމާސްޓަރުން ލައިގެން މަނަދޫގައި ހުންނަ އަތޮޅު މަދަރުސާ ހިންގާއިރު އެކަމަށް ފާޑުކިޔަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮތީ ކޮން ހައްގެއްތޯއެވެ. އެ މަދަރުސާއިން ކިޔަވައިގެން ނިކުމެ އެ މަދަރުސާ ގައި މަސައްކަތްކޮށް މަނަދޫއަށްޓަކައި ޚިދުމަތްކުރައްވާ ޓީޗަރުންގެ ވާހަކަ ދައްކަން އަޅުގަނޑުމެން މިތިބީ އެމަދަރުސާމަތިން ހަނދާން ނައްތާލާފައެވެ. މަނަދޫގެ ވެރިކަމުގެ ކަންތައްތައްވެސް ހުރީ އެހެންނެވެ. ރަށުގައި ކަންތައްތައް ނުވާ ވާހަކަ ދައްކާހިތް ވެއެވެ. ރައްޔިތުންނަށް މަސައްކަތު ގޮވާލުމުން އިޖްތިމާޢީ ގޮތުން ނިކުމެ މަސައްކަތްކުރާހާ ހިތްވަރެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ ނެތެވެ

ރަށުގައި ތިބެނީ މަދު ރައްޔިތުންކޮޅެކެވެ. ކާންބޯން މަސައްކަތްކޮށްފައި ރަށް ނަގަހައްޓާ ރަށް ކުރިއަރުވަންވެސް ޖެހެނީ އެމީހުންނަށެވެ. ދެން ތިބީ ވެރިންނެވެ. ރާއްޖޭގައި ވެރިއަކަށް މަޔަކަށް ބަފަޔަކަށް އިހުތިރާމު ކުރާމީހާ އެއީ ކަޓު މީހެއްކަމަށް ޒުވާނުންނަށް ހީވެއެވެ. ގަޓު ހުންނަނީ މައިންބަފައިންގެ ކުރިމަތީގައިވެސް ތަރަތަރަޖަހާ، ވެރިންގެ ކުރިމަތީގައިވެސް ހަޅޭއްލެވޭ މީހުންގެ ކަމަށް މިއުޅެނީ ހީވެގެންނެވެ. މިހާރު ވެރިކަމުގައި ތިބެން ޖެހެނީ އެގޮތަށް ހަޅޭއްލަވާ މީހުންގެ އަޑުތައްވެސް އެހުމުގެ ގާބިލުކަން ހުންނަ ކެތްތެރި މީހުންނެވެ. އެ ކެތްތެރިކަން ހުރި ޒުވާނުން ބޭނުންވެއެވެ. ރާއްޖޭގައި ހެދެމުންދާ ގާނޫނު އަސާސީގެ ދަށުން ރަށްރަށުގެ ވެރިންވެސް އިންތިޚާބު ކުރެވޭނެއެވެ. އެކަމަށް ކުރިމަތިލާ މިހާރު ތިބި ތަޢުލީމީ ގޮތުން ޒަމާނާ ނުގުޅޭ ދުވަސްވީ ވެރިންގެ ބަދަލުގައި ޒުވާންވެރިއަކަށްވުމުގެ ޝައުޤު ޒުވާނުންގެ ކިބައިގައި ނެތްނަމަ އުފައްދައިގެންވެސް، ހިތްވަރުނެތްނަމަ ހިތްވަރު ގެނެސްގެންވެސް ޒުވާން ވެރިން މަނަދޫއަށް ގެންނަން ވެއްޖެއެވެ. މިހެން ދަންނަވާއިރުވެސް މަނަދޫ ރކ ކޮމެޓީއަށް ކުރިމަތިލާނެ ޒުވާނުން ނުވާކަމާއި ސަރުކާރުގެ މުސާރައަށްވުރެ ބޮޑު މުސާރަ އެހެން ގޮތްގޮތުން ލިބޭތީ ރައްޔިތުންނަށާއި މަނަދޫގެ ތަރައްޤީއަށް ޚިދުމަތްކުރަން ރަށު އޮފީހަށާއި އަތޮޅު އޮފީހަށް ވަންނާނެ ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ ޒުވާނުންވަނީ ވަރަށް މަދުންކަން ދަންނަވަންޖެހެއެވެ. ސްކޫލްގެ ޕީޓީއޭގެ މަގާމުތަކަށްވެސް ކުރިމަތިލާނެ ޒުވާން ބެލެނިވެރިން ނުވާކަމާއި ރަށުގެ ކަންތައްތަކުގައި އިސްނަގައިގެން އުޅޭނެ އާ މޫނުތައް ނުފެންނަކަން ހިތާމައާއެކު ފާހަގަކޮށް މިކަންކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް ގޮވާލަމެވެ

މަގޭ ރިޕޯޓް: މަނަދޫ ރައްޔިތުން ހޭއަރަންވެއްޖެ ނޫންތޯއެވެ

toy_boy999@hotmail.com

ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި މަނަދޫ މަޝްހޫރުވެފައި އޮންނަނީ އެކި ނަންނަމުގައެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުގައި މަނަދޫ މަޝްހޫރުވެފައި އޮންނަނީ ކުނޑިބެ ތަޅާލި ރަށުގެ ގޮތުގައެވެ. މެދު ރާއްޖެތެރޭގައި މަނަދޫ މަޝްހޫރުވީ ދިއްފުށީ ގްރޫޕް ތަޅާލައި ރަށުން ބޭރުކޮއްލި ފަހުންނެވެ. ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން މާލޭގައި އަދި މުޅިނ. އަތޮޅުގައި މަނަދޫ މަޝްހޫރުވެފައި އޮތީ ދަތުރުކުރާ ބޯޓް ފަހަރު ނެތް ވެރިކަން ކުރާ ރަށުގެ ނަމުގައެވެ. ހިތާމައަކީ މިއީއެވެ. މަނަދޫ ތަރައްޤީގެ އެއްވެސް ކަމެއްގައި މަޝްހޫރެއްނޫނެވެ. ތަޢުލީމީ ގޮތުން ކާމިޔާބީ ތަކެއް މަނަދޫއަށް ލިބިފައެއްނެތެވެ. ކުޅީވަރުގެ މައިދާނުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ކާމިޔާބީތަކެއް ނުލިބެއެވެ. އިޖްތިމާޢީ މަސައްކަތްތައް ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން އޮތީ ވަޅުޖެހިފައެވެ. އެކަމަކު އަތޮޅު އޮފީހާއި އަތޮޅު މަދަރުސާއާއި އަތޮޅު ހޮސްޕިޓަލާއި މިހެންގޮސް އަތޮޅު ކުރިއަށް ލާފައިކިޔާ ގިނަ ތަންތަންހުރީ މަނަދޫގައެވެ

އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްރަށާ އަޅާބަލާއިރު އިޖްތިމާޢީ ގޮތުންވެސް، ތަޢުލީމީ ގޮތުންވެސް ޢުމުރާނީ ގޮތުންވެސް ގިނަ ރަށްތައް އުޅެނީ މަނަދޫއަށްވުރެ ކުރީގައެވެ. ކީއްވެތޯއެވެ؟ އާދެ! އެހެން ރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ރަށުގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ދަނީ ޖާނުން ގުރުބާން ވަމުންނެވެ. މަނަދޫގެ ރައްޔިތުން ކޮބައިތޯއެވެ. ގިނަ މީހުން ތިބެނީ ރުއްމަގުގަ ނޫނީ ކޮންމެވެސް ފިނިމައިޒާނެއްގައި ނޫނީ ކޮންމެވެސް ހުސްއަގަ ތަޅާށެވެ. މިހެންވާންވެއްޖެނަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދުވަހަކުވެސް ކުރިއެރުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަރަށް ތަރައްޤީ ކުރުމަކީ ހަމަ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް ޒިންމާއެއްކަމުގަ ދެކިގެންނޫނީ ހުވަފެންތައް ހަގީގަތަކަށް ނުހެދޭނެއެވެ. ވިސްނާލަމާހެއްޔެވެ؟ ގަޔަށްލާ ހެދުމާއި އަރާފައިވާނާއި ގެންގުޅޭ މޯބައިލްފޯނު ތަރައްޤީ ވިޔަކަސް އަދި ނުފުދެއެވެ. އެންމެ އިސްކަމެއް ދޭންވީ ތިމާއުޅޭ މާހައުލަށެވެ. ދެން ތިމާގެ ކުރިއެރުމަށެވެ. ރަށަށް އަރާ ބީރެއްޓެއްސަކު ތަޅާލާފައި ރަށުން ބޭރު ކޮށްލުމަކުން ރަށަށް ރީތި ނަމެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ރަށަށް ރީތިނަމާއި މީހުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން ލިބޭނީ ރަށް ތަރައްޤީ ވުމުންނެވެ. ރަށުގެ ތަރައްޤީ އަށް މަސައްކަތްކުރާނެ ހަރުދަނާ ދަރިން ތަރުބިއްޔަތު ކުރެވިގެންނެވެ. ކޮޓަރިތަކާއި ސިޓިންގރޫމްތައް ނުހަދާ ބޭރުފާރުގައި ސިމެންތި ޖަހާ އޮމާންކޮށް ކުލަލިޔަކަސް އެގެއަކީ ރީތި ގެއަކަށް ނުވާނެ ނޫންތޯއެވެ؟

ރަށްރަށަށް ލިބެމުންދާ ތަރައްޤީގެ ފުރުސަތުތައް އަޑުއަހާފައި ހޮޅުއަށި ތަކުގައި ތިބެގެން ކޮން ވާހަކައެއް ދައްކާކަށްތޯއެވެ؟ އެރަށްރަށަށް ލިބޭ ތަރައްޤީއަކީ އެރަށްރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިތްމަތާއި މިންނަތުން ހޯދާ ތަރައްޤީއެވެ. ކާމިޔާބު ލިބެނީ ހިންމަތާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ބަޔަކަށެވެ. ކޮންމެ ގޮތެއް ހެޔޮކަމުގައި އެޅިހާ ބަތަކަށް ރިހަވެގެންތިބޭ ބަޔަކަށް އެއްވެސް ކުރިއެރުމެއް ނުލިބޭނެއެވެ

ވިދާތާހިރު އެރަންމުތަކީ ، އިތާގެ ބަނޑުންވިހޭ ދަރިއޭ

ހިތާކޮށް ފިކުރުބެލި ނަމައީ، އިބާރާތެއް ކަމަށްވާނޭ

މަގޭރިޕޯޓް: މަނަދޫ ދެކެ ލޯބިވާ ދަރިއެއްގެ ގަލަމުން

އަބްދުﷲ
thedhumagu@hotmail.com

މަނަދުއަކީ މަޒީގައި މާބޮޑެތި އިޖުތިމާއީ މައްސަލަތަކެއް ނެތް ރަށަކަށް ވީ ކަމީ މިއަދު މަނަދޫގެ ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް އެކަމަށް އުފާކޮށް ޝުކުރުވެރިވާން ޖެހޭފަދަ ބޮޑު ނިއުމަތެކެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތުގައި އަބަދު ދެމިއޮންނާނެ ކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. މިހެން މިދަންނަވަން މިޖެހުނީ ސަބަބެއް ނެތިއެއްނޫނެވެ. ތަރައްޤީގެ ކަންކަމުގައި އަޅުނޑުމެން ހޭބޯނާރާ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި ދަރިންގެ އަހްލާޤަށް މާބޮޑު އަޅާލުމެއް، އަދި ސަމާލުކަމެއް ދެވިފައިނެތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ޙާއްސްކޮށް މަނަދޫގެ ބޮޑެތިވަމުން އަންނަ ޅަދަރީންނާ ޒުވާނުގެ އަޙްލާޤަށް މިއަދު މިވަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. މިނިވަންކަމުގެ ނަމުގައި ރާއްޖެއަށް އައިސްފައިވާ އޮއިވަރުގެ ތެރޭގައި ދަރިން މައިބަފައިންނަށް އަމުރުކުރުމާއިން މައިންބަފައިގެ ބަސްނޭހުން މިއަދު މިވަނީ އާއްމުކަމަކަށް ވެފައެވެ. ޒުވާނުންގެ ބަހުރުވައިން ދަންނަވާނަމަ ގައްޑާކަމަކަށްވެފައެވެ. މިގޮތަށް މިކަން ވާންޖެހުނީ މައިންބަފައިން ދަރިން ތަރުބީޔަތުކުރުމުގައި ފަރުވާކުޑަކުރެވިފައި ވުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އާއިލާގެ އެންމެ އިސްފަރާތްކަމުގައިވާ ބައްޕަ އާއިލާއާއި ދޭތެރޭ ކުޑަކޮށް ވެސް ވިސްނާލުމެއްނެތި އުޅެމުންދާ ޒިންމާދާރުކަންކުޑަ ދިރިއުޅުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ރަށުގެ އެކިހިސާބުތަކުގައި ހެދިފައިވާ ފިނިމައިޒާން ތަކަށް ބަލާލުމުން މިހަޤީޤަތް ކޮންމެ ބޭފުޅަކަށްވެސް ތަސައްވުރުކޮށްލެވޭނެއެވެ. މިފަދަ ފިނިމައިޒާން ތަކަކީ ވަރަށް މުހިއްމު މަޤުސަދެއްގައި ހެދިފައިވާ ތަންތަން ކަމުގައި ނޫނީނުވާނެއެވެ. އާއެކެވެ. އެމަޤުސަދުތަކާއި ބޭނުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިން ވަނީ އަޅުގަނޑުމެންއަށް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ދައްކައިދީފައެވެ. އެބޭފުޅުން އެތަންތަނުގެ ބޭނުން ހިފަމުން ގެންގޮސްފައިވާނީ ހަފްތާގެ ހުރިހާދުވަހަކު ކުރަމުން ދިޔަ ބުރަމަސައްކަތްތަކުގެ ވަރުބަލިކަން ފިލުވާލުމަށްޓަކައި ރަށުގައި މަޑުކޮށްލަން ލިބުނު ހަމައެކަނި ދުވަސް އާދޭ. ހުކުރުދުވަހުގެ މެންދުރު ފަހުގެ ވަގުތުތަކުގައި އަރާމުކޮށް ވައިޖައްސާލާ އެކަކު އަނެކަކަށް ހާލުއަހުވާލު ބަލާލާ މައިޒާންތަކެއްގެ ގޮތުގައިވެ. ނުވަތަ ދުވާލުގެ ބުރަމަސައްކަތައްފަހު ހަވީރުގެ ހިތްގައި ވަގުތުގައި އަރާމް ކޮށްލާ ހިއްފަސޭހަކޮށްލާ މަންޒިލެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

މިއަދު މިތަންތަން ބޭނުން ކުރެވެމުންދަނީ ކޮންގޮތަކަށް ކަމާއި މެދު އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ވަރަށް ފުންކޮށް ވިސްނާލަންއެބަޖެހެވެ. ކިތަށް ބައްޕައިންތޯ ފަތިހު ގޮވާލާހާކާއެކު އެނދުން ފުންމާލައިގެން މައިޒާނަށް ދާގޮތަށް ރޭގަނޑު ނިދަން ނުވަތަ ގަޑިން ގަޑިއަށް ހަމަ އެކަނި ގެއަށް ކާން ދިއުމަށް ނޫނީ މައިޒާން ދޫނުކޮށްލަނީ. ރަށުގެ ދެކޮޅުގައި ހުރި ދެ މިސްކިތުގެ ގަޑުގަދަކުރާއިން ގޮވާ ބަންގީގެ އަޑުވެސް މިފަދަ ބަފައިނަން ނީވޭކަހަލައެވެ. އަދި އެފަދަބަފައިން ދެކޭގޮތުގައި މިސްކިތަކީ ގައިބާރު ދެރަވެ މުސްކުޅިވުމުން ކުރާނެކަމެއް ނެތިގެން އަރަން ހުނަ ތަނެއްކަމެވެ. މިއީ އާއިލާގެ ތަނބުކަމުގައިވާ ބައްޕައިންގެ ހާލު ހުރި ގޮތެވެ. މިފަދަ ބަފައިނަށް ކިހިނެއްތޯ ހަރުދަނާ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވި އަހްލާގުރަނގަޅު ޒިންމާދާރު ދަރިން ތަކެއް މުޖުތަމައަށް ނެރެވޭނީ.
މިފަދަ ބަފައިން ގިނަމުވުމުގެ ސަބަބުން މީސްކޮޅޫ މަދު މިމަނަދޫގައި މިއަދު މިދަނީ މަސްތުވާތަކެއްޗާއި، ވައްކަމާއި ފާހިޝް ކަންތަކަށް އަރައިގަންނަށް ކުޑަކޮށްވެސް ޖެހިލުމެއް ނުވާފަދަ އަޙްލާޤީފެންވަރުދަށް ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ދީނަށް ލޯބި ނުކުރާ ޒުވާނުންތަކެއް ބޮޑަތިވަމުންނެވެ. ބައްޕައިން ދައްކަމުން ދާ ނަމޫނާގެ ސަބަބުންނެވެ.
މިއީ މިއަދު މަނަދޫގެ ކޮންމެ ރައްޔިތަކުވެސް މިކަމަށް ވިސްނާ ފިކުރުކުރަން ޖެހޭކަމެކެވެ.

-މަނަދޫދެކެ ލޯބިވާ މަނަދޫގެ ދަރިއެއް-

މަގޭ ރިޕޯޓް: ނ. އަތޮޅު ޓީވީ ބިއުރޯގެ ބޭނުމެއް ނެތް

a_nus@gmail.com އަ.ނަ.ސް

ނ. އަތޮޅުގައި ހުންނަ ޓީވީއެމްގެ ބިއުރޯ ހުންނަނީ މިރަށުގައެވެ. މިއީ އަތޮޅުގައި ހިނގާ ކަންތައްތައް ގެނެސް ދިނުމަށް ސަރުކާރުން ބޮޑު ޚަރަދު ކުރައްވައިގެން މުވައްޒަފުން ލައްވާފައިވާ އިކްއިޕްމަންޓްވެސް ދެއްވާފައިވާ ތަނެކެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ޝަކުވާއަކީ އެހެން އަތޮޅުތަކުގެ ބިއުރޯތަކުން އެއަތޮޅުގެ ޚަބަރުތައް ކަވަރުކުރާގޮތަށް މިއަތޮޅުގެ ޚަބަރުތައް ކަވަރު ނުކުރާތީއެވެ. ވެލިދޫގައި ގޭސް އުދުނުގެ ބަދަލުގައި ދާލި ޖަހައިގެން ކައްކާ ވާހަކައަށްވުރެ މުހިންމު އިޖްތިމާޢީ ކަންތައްތައް އަތޮޅުގައި އެބަހިގައެވެ

އަތޮޅު ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތް ހޮޅުދޫގައި ފޯރީގައި ކުޅެ ނިމިގެންގޮސް އަތޮޅު ދެޓީމް ޒޯން މުބާރާތް ކުޅުނުއިރު އޭގެ އެއްވެސް މެޗެއްގެ ވީޑިއޯ ކޮޅެއްވެސް ނުދައްކައެވެ. އަންހެނުންގެ ދުވަސް މަނަދޫގައި ކުލަގަދަކޮށް ބޮޑެތި މުބާރާތްތަކެއް އިންތިޒާމުކޮށްގެން ފާހަގަކޮށްފިއެވެ. އެންމެ ކުޑަ މިނުން ޚަބަރެއްގައި ގޮވާވެސް ނުލައެވެ. އަތޮޅު ފެންވަރުގައި މަނަދޫގައި ގައުމީ ދުވަސް ފަހަގަކުރަނީއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ގޮތުން މަސައްކަތްކޮށްފިއެވެ. ހިތާމައަކީ އެއިން ޚަބަރެއް ޓީވީއެމް ނ. އަތޮޅު ބިއުރޯއަށް މުހިންމު ޚަބަރަކަށް ނުވާތީއެވެ. އެހެން އަތޮޅުތަކުން އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ޚަބަރާއިގުޅޭ ވީޑިއޯ ފޮނުވާއިރު ނ. އަތޮޅު ބިއުރޯއަކީ ބޭނުމެއްނެތް ތަނަކީތޯއެވެ

---------------------------------------------------

މަގޭރިޕޯޓްގައި ހިމެނޭ ލިޔުންތަކާއި ޚިޔާލުތަކަކީ އެ ލިޔުންތައް ފޮނުއްވާ ފަރާތްތަކުގެ ޚިޔާލެވެ. އެއީ އެމްއެލްގެ ޚިޔާލަށް ވާކަށް ކޮންމެހެން ނުޖެހެއެވެ. މަގޭ ރިޕޯޓަށް ލިބިފައިވާ ގިނަ ލިޔުންތައް ނުޖެހިގެން މިއުޅެނީ ބައެއް މީހުންގެ ޒާތީ ކަންތައްތަކަށް ފޯކަސް ކޮށްފައި ހުންނާތީއެވެ. އެނޫން ގޮތްގޮތަށް ހުންނަ ރިޕޯޓަށް މަރުޙަބާކިޔާނެ ވާހަކަ ދަންނަވަމެވެ. އެޑިޓަރ